ناسازگاری ABO در انتقال خون؛ پیامدهای بالینی، بررسی آزمایشگاهی و پیشگیری

ناسازگاری ABO در انتقال خون؛ پیامدهای بالینی، بررسی آزمایشگاهی و پیشگیری
خلاصه سریع
ناسازگاری ABO زمانی رخ میدهد که آنتیبادیهای گروه خونی گیرنده یا اهداکننده به سلولهای طرف مقابل واکنش نشان دهند. در شک به همولیز حاد، تزریق باید فوراً متوقف و بانک خون مطلع شود. تطبیق هویت، تکرار گروهبندی و کراسمچ، DAT و شاخصهای همولیز مبنای بررسیاند.
مقاله مروری برای وبسایت هیموستیکا
مخاطبان: کارشناسان بانک خون، متخصصان علوم آزمایشگاهی، پزشکان و پرستاران
چکیده
ناسازگاری ABO در تزریق گلبول قرمز یکی از علل واکنش حاد همولیتیک انتقال خون است. در این وضعیت، آنتیبادیهای موجود در پلاسمای گیرنده به گلبولهای قرمز اهداکننده متصل میشوند و با فعالسازی کمپلمان میتوانند همولیز داخل عروقی ایجاد کنند. در فرآوردههای حاوی پلاسما، مسیر دیگری نیز وجود دارد. آنتیبادیهای اهداکننده ممکن است گلبولهای قرمز گیرنده را تخریب کنند. تظاهرات بالینی از تب و لرز تا افت فشار خون، شوک، آسیب حاد کلیه و انعقاد منتشر داخل عروقی متغیر است. بررسی آزمایشگاهی با تطبیق هویت بیمار، نمونه و واحد آغاز میشود و با تکرار گروهبندی، بررسی سازگاری، تست آنتیگلوبولین مستقیم و ارزیابی شاخصهای همولیز ادامه مییابد. تعیین علت واکنش مستلزم تفسیر همزمان شواهد بالینی، سرولوژیک و بیوشیمیایی است. [۱–۴]
واژگان کلیدی: ناسازگاری ABO، واکنش حاد همولیتیک انتقال خون، همولیز داخل عروقی، تست آنتیگلوبولین مستقیم، کراسمچ، هموویژیلانس
۱. ناسازگاری ABO چیست و چه تفاوتی با اختلاف در گروهبندی دارد؟ (Introduction)
در سیستم ABO، گلبولهای قرمز ممکن است آنتیژن A، آنتیژن B، هر دو یا هیچیک از این دو آنتیژن را داشته باشند. در اغلب بزرگسالان، پلاسما حاوی آنتیبادی علیه آنتیژن ABO غایب از سطح گلبول قرمز خود فرد است. برای مثال، فرد گروه A معمولاً anti-B دارد و فرد گروه O معمولاً هر دو آنتیبادی anti-A و anti-B را دارد. آنتیبادیهای ABO اغلب از کلاس IgM هستند و بهویژه در افراد گروه O، جزء IgG نیز ممکن است وجود داشته باشد. [۲، ۵]
سه اصطلاح زیر در گزارشهای بانک خون کاربرد متفاوتی دارند:
| اصطلاح | مفهوم | نمونه |
|---|---|---|
| اختلاف در گروهبندی ABO (ABO discrepancy) | الگوی آزمایشها اجازه تعیین قطعی گروه ABO را نمیدهد. | گروهبندی مستقیم با A سازگار است، ولی در گروهبندی معکوس واکنش مورد انتظار با سلولهای B دیده نمیشود. |
| ناسازگاری ABO فرآورده با گیرنده (ABO incompatibility) | آنتیژنها یا آنتیبادیهای ABO فرآورده با گیرنده ناسازگارند. | یک واحد گلبول قرمز گروه A به بیمار گروه O اختصاص یافته است. |
| واکنش حاد همولیتیک انتقال خون (AHTR) | پس از انتقال، شواهد بالینی و آزمایشگاهی تخریب حاد گلبول قرمز ایجاد میشود. این واکنش میتواند علت ایمنی یا غیرایمنی داشته باشد. | بیمار پس از دریافت گلبول قرمز ناسازگار دچار درد پهلو، افت فشار و هموگلوبینوری میشود. |
این تمایز در ثبت رویداد اهمیت دارد. برای نمونه، کشف یک واحد ناسازگار پیش از شروع تزریق، یک رویداد نزدیک به خطا محسوب میشود. اگر فرآورده تزریق شده باشد، وقوع ناسازگاری و وجود شواهد همولیز هر دو باید بررسی و مستند شوند. [۵، ۶، ۸]
برای مطالعه تکمیلی درباره آزمونها و مفاهیم این بخش، راهنماهای زیر را ببینید.

۲. سازوکار همولیز و اهمیت نوع فرآورده در ناسازگاری ABO
تزریق گلبول قرمز ناسازگار
اگر گلبول قرمز گروه A به بیمار گروه O تزریق شود، anti-A موجود در پلاسمای بیمار به آنتیژن A روی سلول اهداکننده متصل میشود. فعال شدن مسیر کلاسیک کمپلمان میتواند به لیز گلبولهای قرمز در گردش خون بینجامد. هموگلوبین آزاد وارد پلاسما میشود و پس از اشباع ظرفیت اتصال هاپتوگلوبین، ممکن است در ادرار نیز ظاهر شود. فعال شدن سیستم التهابی و انعقادی، همراه با افت فشار و کاهش خونرسانی کلیه، میتواند به شوک، آسیب حاد کلیه و انعقاد منتشر داخل عروقی (Disseminated Intravascular Coagulation، DIC) منجر شود. شدت واکنش متغیر است و حتی تزریق حجم کمی از گلبول قرمز ناسازگار میتواند علائم ایجاد کند. [۲، ۳]
تزریق پلاسما یا پلاکت حاوی پلاسمای ناسازگار
در انتقال پلاسما، آنتیبادیهای موجود در فرآورده اهمیت دارند. برای مثال، anti-A موجود در پلاسمای گروه O میتواند گلبولهای قرمز بیمار گروه A را هدف بگیرد. همین سازوکار در تزریق بعضی از فرآوردههای پلاکتی نیز مطرح است، چون فرآورده ممکن است حاوی پلاسمای اهداکننده باشد. در ارزیابی خطر همولیز، تیتر anti-A یا anti-B و حجم پلاسمای ناسازگارِ تزریقشده هر دو اهمیت دارند. تفسیر عنوان «تیتر پایین» به روش اندازهگیری و سیاست مرکز تأمین خون وابسته است. [۴، ۹]
در تزریق پلاکت، ناسازگاری میتواند در دو جهت اثر بگذارد:
- آنتیبادی اهداکننده علیه گلبول قرمز گیرنده. برای مثال، تزریق پلاکت گروه O به بیمار گروه A ممکن است از طریق anti-A موجود در پلاسمای فرآورده همولیز ایجاد کند.
- آنتیبادی گیرنده علیه آنتیژنهای ABO پلاکت اهداکننده. برای مثال، تزریق پلاکت گروه A به بیمار گروه O میتواند افزایش شمارش پلاکت پس از تزریق را کاهش دهد. پلاکت همگروه ABO در صورت دسترسی ترجیح دارد. [۴، ۱۰]
جدول سازگاری ABO برای گلبول قرمز و پلاسما
| گروه ABO گیرنده | گلبول قرمز سازگار از نظر ABO | پلاسمای سازگار از نظر ABO |
|---|---|---|
| O | O | O، A، B، AB |
| A | A، O | A، AB |
| B | B، O | B، AB |
| AB | AB، A، B، O | AB |
جدول، سازگاری معمول از نظر ABO را نشان میدهد. در انتخاب گلبول قرمز، وضعیت RhD و سابقه آنتیبادیهای بالینی نیز اهمیت دارند. انتخاب پلاکت و صدور فرآورده در شرایط اورژانس تابع سیاست اختصاصی بانک خون است. [۴، ۵]
برای مطالعه تکمیلی درباره آزمونها و مفاهیم این بخش، راهنماهای زیر را ببینید.
۳. تظاهرات بالینی و عوارض واکنش حاد همولیتیک (AHTR)
واکنش حاد همولیتیک ممکن است در همان دقایق نخست تزریق ظاهر شود. طبق تعریف پایش CDC، شروع علائم حین تزریق یا تا ۲۴ ساعت پس از پایان آن در محدوده زمانی واکنش حاد قرار میگیرد. این بازه برای طبقهبندی هموویژیلانس است. در بالین، با نخستین نشانههای مشکوک باید اقدام کرد. [۱، ۳، ۶]
| تظاهر | اهمیت بالینی |
|---|---|
| تب، لرز و احساس ناخوشی ناگهانی | میتوانند نخستین علائم باشند. آلودگی باکتریایی فرآورده نیز باید بر اساس تابلوی بالینی بررسی شود. |
| درد کمر، پهلو یا محل تزریق | هنگام تزریق یا اندکی پس از آن میتواند شک به واکنش حاد را تقویت کند. |
| ادرار قرمز یا قهوهای | میتواند ناشی از هموگلوبینوری باشد. آزمایش ادرار به افتراق آن از هماچوری کمک میکند. |
| افت فشار خون و شوک | نیازمند ارزیابی و اقدام فوری است. افت فشار در بیمار بیهوش ممکن است از نخستین نشانههای قابل مشاهده باشد. |
| الیگوری، آنوری یا افزایش کراتینین | میتواند نشانه آسیب کلیه باشد. تغییرات برونده ادرار و کراتینین باید در طول زمان ارزیابی شوند. |
| خونریزی منتشر یا تراوش خون از محل کاتتر و زخم جراحی | احتمال اختلال انعقادی و DIC را مطرح میکند و در بیمار تحت بیهوشی اهمیت ویژه دارد. |
بیمار بیهوش یا تحت آرامبخشی ممکن است نتواند درد و لرز را گزارش کند. در این شرایط، افت فشار ناگهانی، خونریزی غیرمنتظره یا تغییر رنگ ادرار باید در ارتباط با زمان تزریق بررسی شود. [۱–۳، ۶]
۴. اقدام فوری هنگام شک به واکنش
پایش همودینامیک، عملکرد کلیه و خونریزی بر اساس شدت واکنش انجام میشود. مراقبت از بیمار باید پیش از آماده شدن نتایج آزمایشگاهی آغاز شود. در صورت نیاز فوری به ادامه انتقال خون، انتخاب فرآورده بعدی با هماهنگی پزشک و بانک خون انجام میگیرد. [۱، ۳]
برای مطالعه تکمیلی درباره آزمونها و مفاهیم این بخش، راهنماهای زیر را ببینید.
۵. بررسی آزمایشگاهی مرحلهبهمرحله ناسازگاری ABO در بانک خون
۵.۱. تطبیق هویت بیمار، نمونه و واحد
نخست بررسی کنید نمونه پیش از تزریق واقعاً متعلق به بیمار بوده و واحد ثبتشده همان واحدی است که به او تزریق شده است. شناسه بیمار، برچسب نمونهها، شماره اهدای واحد، نتایج گروهبندی و کراسمچ و سوابق صدور و تجویز فرآورده را تطبیق دهید. در صورت مشاهده مغایرت، احتمال درگیر بودن بیمار یا واحد دیگری را نیز طبق پروتکل مرکز پیگیری کنید. این مرحله میتواند خطای نمونهگیری یا تجویز را حتی وقتی آشکار کند که آزمونهای اولیه همگی از نظر فنی درست انجام شدهاند. [۱، ۷، ۸]
۵.۲. مقایسه نمونههای پیش و پس از تزریق
پلاسما یا سرم نمونه پس از واکنش را از نظر تغییر رنگ صورتی یا قرمز با نمونه پیش از تزریق مقایسه کنید. تغییر رنگ تازه میتواند ناشی از هموگلوبین آزاد و سرنخی برای همولیز داخل عروقی باشد. کیفیت نمونهگیری را نیز بررسی کنید، زیرا همولیز ایجادشده هنگام خونگیری میتواند همین ظاهر را ایجاد کند. در صورت ابهام، نتیجه را با نمونه تازه، DAT، شاخصهای همولیز و یافتههای بالینی تطبیق دهید. اگر علت غیرایمنی مطرح باشد، بررسی بخش باقیمانده فرآورده و مسیر تزریق میتواند به یافتن محل شروع همولیز کمک کند. [۲، ۷]
۵.۳. تأیید گروه ABO بیمار و فرآورده
گروه ABO بیمار را در نمونههای قبل و بعد از تزریق بررسی کنید. گروه واحد گلبول قرمز دخیل را طبق روش معتبر مرکز، معمولاً با استفاده از سگمنت مرتبط، تأیید کنید. در گروهبندی مستقیم (forward grouping)، گلبولهای قرمز بیمار با anti-A و anti-B آزمون میشوند. در گروهبندی معکوس (reverse grouping)، پلاسما با سلولهای معرف A₁ و B بررسی میشود. انطباق نتایج مستقیم و معکوس در گروهبندی معمول بزرگسالان اهمیت دارد. [۲، ۵]
وجود واکنش mixed-field پس از تزریق ممکن است نشاندهنده حضور دو جمعیت گلبول قرمز باشد. برای نمونه، بیمار گروه A که در اورژانس گلبول قرمز گروه O دریافت کرده است ممکن است در گروهبندی مستقیم با anti-A الگوی مختلط نشان دهد. سابقه انتقال خون، گروه ثبتشده قبلی، نتیجه نمونه پیش از تزریق و هویت نمونه برای تفسیر این الگو ضروریاند. در صورت حلنشدن اختلاف، صدور فرآورده بر اساس رویه مصوب بانک خون برای گروه نامشخص انجام میشود. [۲، ۵]
برای مطالعه تکمیلی درباره آزمونها و مفاهیم این بخش، راهنماهای زیر را ببینید.
۵.۴. تکرار کراسمچ و بررسی آنتیبادی
در صورت دخیل بودن گلبول قرمز، کراسمچ سرولوژیک با واحد مشکوک طبق رویه بانک خون تکرار میشود. غربالگری آنتیبادی و در صورت لزوم شناسایی اختصاصیت آن به بررسی سایر علل ایمنی، از جمله آلوآنتیبادیهای غیر ABO، کمک میکند. غربالگری آنتیبادی منفی با ناسازگاری ABO قابل جمع است. این غربالگری برای شناسایی آنتیبادیهای غیرمنتظره طراحی شده است. برای نمونه، پلاسمای بیمار گروه O میتواند در غربالگری منفی باشد و در کراسمچ با گلبول قرمز گروه A واکنش نشان دهد. [۳، ۵]
برای مطالعه تکمیلی درباره آزمونها و مفاهیم این بخش، راهنماهای زیر را ببینید.
۵.۵. انجام و تفسیر تست آنتیگلوبولین مستقیم (Direct Antiglobulin Test، DAT)
DAT وجود ایمونوگلوبولین یا اجزای کمپلمان متصل به گلبول قرمز را آشکار میکند. مقایسه نتیجه نمونه پس از واکنش با نمونه قبل از تزریق میتواند نشان دهد که حساسشدن گلبولهای قرمز تازه رخ داده است یا از قبل وجود داشته است. در صورت نیاز، DAT با معرفهای اختصاصی anti-IgG و anti-C3d و بررسی آنتیبادی جداشده از سطح گلبول قرمز (eluate) به روشن شدن علت کمک میکنند. [۲، ۳، ۷]
| یافته DAT | نحوه تفسیر در بررسی واکنش |
|---|---|
| قبل منفی، بعد مثبت | حساسشدن تازه گلبولهای قرمز را مطرح میکند. برای تعیین ارتباط با ABO، نتیجه گروهبندی، کراسمچ و شواهد همولیز را کنار آن قرار دهید. |
| قبل و بعد مثبت | شدت واکنش و الگوی IgG یا کمپلمان را مقایسه کنید. مثبت بودن قبلی میتواند در تفسیر نتیجه پس از تزریق اثر بگذارد. |
| بعد منفی، همراه با شواهد همولیز | اگر سلولهای ناسازگار بهسرعت از گردش خون پاک شده باشند، DAT ممکن است منفی بماند. بررسی علل غیرایمنی نیز بر اساس یافتههای پرونده اهمیت دارد. |
| مثبت، بدون شواهد همولیز | حساسشدن گلبولهای قرمز ثبت میشود. تشخیص واکنش همولیتیک به شواهد مستقل تخریب گلبول قرمز نیاز دارد. |
تعاریف هموویژیلانس برای طبقهبندی درجه قطعیت، معیارهای بالینی و آزمایشگاهی مشخصی دارند. نتیجه فوری بانک خون باید شواهد موجود و یافتههای در انتظار را بیان کند تا تیم بالینی بتواند پیش از نهایی شدن طبقهبندی اقدام کند. [۱، ۲، ۶، ۷]
برای مطالعه تکمیلی درباره آزمونها و مفاهیم این بخش، راهنماهای زیر را ببینید.
۵.۶. اثبات همولیز و بررسی عوارض
| آزمون یا یافته | تفسیر و محدودیت |
|---|---|
| هموگلوبین آزاد پلاسما | افزایش آن از همولیز داخل عروقی حمایت میکند. همولیز ناشی از خونگیری میتواند نتیجه را مخدوش کند. |
| هاپتوگلوبین | با اتصال به هموگلوبین آزاد ممکن است کاهش یابد. بیماری کبدی میتواند مقدار پایه را پایین بیاورد و التهاب ممکن است کاهش ناشی از همولیز را بپوشاند. |
| LDH | ممکن است افزایش یابد. آسیب سایر بافتها و همولیز نمونه نیز میتوانند LDH را بالا ببرند. روند تغییرات و سایر شاخصها را در نظر بگیرید. |
| بیلیروبین غیرمستقیم | افزایش آن ممکن است با فاصله زمانی از شروع واکنش ظاهر شود. نتیجه اولیه طبیعی باید با زمان نمونهگیری تفسیر شود. |
| هموگلوبین و هماتوکریت | افت هموگلوبین یا افزایش کمتر از حد انتظار پس از انتقال میتواند سرنخ باشد. خونریزی و رقیقشدن خون پس از تجویز مایعات نیز بر نتیجه اثر دارند. |
| آزمایش ادرار | واکنش مثبت برای heme در نوار ادراری، همراه با تعداد کم یا نبود RBC در میکروسکوپی، وجود رنگدانه آزاد را مطرح میکند. در زمینه همولیز، هموگلوبینوری محتمل است و میوگلوبینوری نیز باید بر اساس وضعیت بالینی در نظر گرفته شود. |
| کراتینین، الکترولیتها و برونده ادراری | برای پایش آسیب کلیه و پیامدهای آن استفاده میشوند. |
| پلاکت، PT، aPTT، فیبرینوژن و D-dimer | در شک به DIC، کاهش پلاکت و فیبرینوژن، طولانیشدن آزمونهای انعقادی و افزایش D-dimer را با روند زمانی، وضعیت بالینی و نتایج پایه تفسیر کنید. |
نمونهگیری زودهنگام برای ثبت شواهد اولیه ارزش دارد. تکرار هدفمند آزمایشها بر اساس وضعیت بیمار کمک میکند تغییرات دیرتر، مانند افزایش بیلیروبین یا کراتینین، آشکار شوند. [۱–۳، ۶]
۶. تشخیص افتراقی واکنش حاد همولیتیک
| وضعیت | یافتهای که مسیر بررسی را تغییر میدهد |
|---|---|
| آلودگی باکتریایی فرآورده و واکنش سپتیک | تب، لرز شدید و افت فشار با واکنش همولیتیک همپوشانی دارند. در صورت شک، کشت خون بیمار و بررسی میکروبی فرآورده طبق پروتکل مرکز همزمان پیگیری میشوند. |
| واکنش تبدار غیرهمولیتیک (Febrile Non-Hemolytic Transfusion Reaction، FNHTR) | تب و لرز میتوانند تظاهر اولیه باشند. ارزیابی شدت علائم و بررسی علل خطرناکتر، بهویژه همولیز و آلودگی باکتریایی، پیش از انتساب علائم به FNHTR اهمیت دارد. |
| همولیز ایمنی ناشی از آنتیبادی غیر ABO | گروه ABO بیمار و واحد سازگار است، ولی شناسایی آلوآنتیبادی، بررسی آنتیژن واحد یا نتیجه الوات میتواند علت را مشخص کند. |
| همولیز غیرایمنی | آسیب مکانیکی، حرارتی یا اسمزی و تماس با محلول ناسازگار از علل قابل بررسیاند. وضعیت کیسه، ست، تجهیزات و مسیر تزریق به تعیین علت کمک میکند. |
| واکنش همولیتیک تأخیری (Delayed Hemolytic Transfusion Reaction، DHTR) | کاهش هموگلوبین یا بروز زردی در روزهای پس از تزریق، همراه با ظهور مجدد یا شناسایی آلوآنتیبادی، این تشخیص را مطرح میکند. سوابق آنتیبادی و انتقال خون اهمیت دارند. |
تب و افت فشار بهتنهایی علت واکنش را مشخص نمیکنند. زمان شروع، نوع فرآورده، شواهد همولیز، نتیجه تطبیق هویت و یافتههای سرولوژیک مسیر بررسی را تعیین میکنند. [۱–۳، ۶]
۷. دو مثال برای تفسیر و گزارش بانک خون
مثال اول | تزریق گلبول قرمز A به بیمار O
ده دقیقه پس از شروع تزریق گلبول قرمز، بیمار دچار لرز، درد پهلو و افت فشار میشود. پلاسمای نمونه پس از واکنش نسبت به نمونه پایه تغییر رنگ دارد. گروه ABO بیمار در نمونه مستقل O و گروه واحد دخیل A تأیید میشود. کراسمچ سرولوژیک ناسازگار است و DAT نمونه پس از واکنش منفی گزارش میشود.
کامنت پیشنهادی بانک خون
ناسازگاری ABO بین گیرنده گروه O و واحد گلبول قرمز گروه A تأیید شد. با توجه به زمان شروع علائم، کراسمچ ناسازگار و تغییر ظاهر پلاسمای پس از تزریق، واکنش حاد همولیتیک مطرح است. DAT پس از واکنش منفی بود. بررسی شاخصهای همولیز و عوارض کلیوی و انعقادی در حال پیگیری است.
در این مثال، گروهبندی و کراسمچ، ناسازگاری را مستند میکنند و یافتههای بالینی و بیوشیمیایی برای تعیین وجود و شدت همولیز به کار میروند. [۲، ۳، ۶]
مثال دوم | همولیز پس از تزریق پلاکت گروه O به بیمار A
بیمار گروه A پس از دریافت پلاکت گروه O دچار ادرار تیره و افت هموگلوبین میشود. DAT قبل از تزریق منفی و پس از واکنش مثبت است. در این وضعیت، وجود anti-A در پلاسمای همراه فرآورده یکی از فرضیههای اصلی است. بررسی نوع فرآورده، حجم پلاسمای تزریقشده، اطلاعات تیتر در صورت دسترسی و اختصاصیت آنتیبادی بر حسب امکانات آزمایشگاه به تعیین علت کمک میکند.
کامنت پیشنهادی بانک خون
با توجه به دریافت پلاکت گروه O توسط بیمار گروه A، مثبت شدن DAT پس از تزریق و یافتههای سازگار با همولیز، انتقال غیرفعال anti-A از پلاسمای فرآورده مطرح است. بررسی اختصاصیت آنتیبادی و اطلاعات فرآورده برای تعیین علت نهایی در حال انجام است. [۴، ۷، ۹]
۸. پیشگیری و نقش هموویژیلانس
خطای خون اشتباه در لوله (Wrong Blood in Tube یا WBIT) زمانی رخ میدهد که خون فرد دیگری در لولهای با مشخصات بیمار قرار گیرد. دستگاه میتواند گروه خون داخل لوله را بهدرستی تعیین کند و نتیجه به بیمار اشتباه نسبت داده شود. در سال ۲۰۲۵، برنامه هموویژیلانس بریتانیا (SHOT) تعداد ۹۹۲ گزارش WBIT ثبت کرد. در ۷۱۹ گزارش، گروه ABO بیمار و نمونه اشتباه هر دو مشخص بودند. در ۳۳۶ مورد از این ۷۱۹ گزارش، اتکا به گروه نمونه اشتباه میتوانست به تزریق گلبول قرمز ناسازگار منجر شود. این ارقام وضعیت گزارشهای WBIT در بریتانیا را توصیف میکنند و برای محاسبه میزان بروز در سایر کشورها یا میان همه انتقالهای خون به کار نمیروند. [۸]
| نقطه کنترل | اقدام پیشگیرانه |
|---|---|
| پیش از نمونهگیری | بیمار را با شناسههای مصوب مرکز بهصورت فعال شناسایی کنید و مشخصات را با درخواست و مچبند تطبیق دهید. |
| هنگام برچسبگذاری | برچسبگذاری را در حضور بیمار و بلافاصله پس از نمونهگیری طبق رویه مرکز انجام دهید. |
| هنگام تأیید گروه ABO | نتیجه را با سابقه معتبر مقایسه کنید. برای بیمار فاقد سابقه، نمونه دوم مستقل را طبق سیاست مرکز در نظر بگیرید. دو لوله از یک نوبت خونگیری، خطای شناسایی همان نوبت را آشکار نمیکنند. |
| هنگام صدور فرآورده | گروه و نوع فرآورده، سوابق آنتیبادی، نتیجه سازگاری و شرایط صدور اورژانسی را طبق دستورالعمل بررسی کنید. |
| در کنار تخت | مشخصات بیمار، شماره واحد و برچسب سازگاری را بلافاصله پیش از تزریق تطبیق دهید. |
| پس از کشف خطا یا واکنش | یافتهها، زمانبندی، افراد یا واحدهای احتمالی درگیر و نقطه وقوع خطا را مستند کنید. رویداد را از مسیر هموویژیلانس مرکز پیگیری کنید. |
ثبت موارد نزدیک به خطا به بیمارستان کمک میکند مشخص کند خطا در نمونهگیری، تأیید گروه، صدور فرآورده یا کنترل کنار تخت ایجاد شده و در کدام مرحله قابل کشف بوده است. [۱، ۵، ۸]
برای مطالعه تکمیلی درباره آزمونها و مفاهیم این بخش، راهنماهای زیر را ببینید.
جمعبندی
در بیمار مشکوک به واکنش حاد همولیتیک، اولویت تیم بالینی توقف تزریق، ارزیابی بیمار و اطلاع فوری به بانک خون است. بانک خون باید سه سؤال را پاسخ دهد. آیا فرآورده از نظر ABO با بیمار ناسازگار بوده است؟ آیا شواهد همولیز وجود دارد؟ یافتهها تا چه اندازه همولیز را به همان فرآورده نسبت میدهند؟ تطبیق هویت، تکرار گروهبندی و کراسمچ، مقایسه DAT قبل و بعد و بررسی روند شاخصهای همولیز، مبنای پاسخ هستند. ثبت دقیق مغایرت و ردیابی نقطه وقوع خطا نیز به پیشگیری از تکرار رویداد کمک میکند. [۱–۳، ۷، ۸]
عنوان انگلیسی: ABO Incompatibility in Blood Transfusion: Clinical Consequences, Laboratory Investigation, and Prevention
عنوان دانمارکی: ABO-uforligelighed ved blodtransfusion: Kliniske konsekvenser, laboratorieudredning og forebyggelse
۲۰ سؤال رایج درباره ناسازگاری ABO در انتقال خون
۱. ناسازگاری ABO در انتقال خون یعنی چه؟
یعنی آنتیبادیهای ABO گیرنده یا اهداکننده با آنتیژنهای موجود روی سلولهای طرف مقابل واکنش میدهند. جهت واکنش به نوع فرآورده بستگی دارد. [۲، ۴]
۲. اولین اقدام در شک به واکنش حاد همولیتیک چیست؟
تزریق را بلافاصله متوقف کنید، بیمار را ارزیابی کنید و به پزشک و بانک خون اطلاع دهید. واحد مشکوک دوباره وصل نمیشود. [۱، ۳]
۳. واکنش حاد همولیتیک چه زمانی ظاهر میشود؟
ممکن است در دقایق نخست آغاز شود. CDC برای پایش، شروع حین تزریق یا تا ۲۴ ساعت پس از پایان آن را در محدوده واکنش حاد قرار میدهد. [۳، ۶]
۴. آیا تزریق مقدار کمی گلبول قرمز ناسازگار میتواند واکنش ایجاد کند؟
بله. بروز علائم با حجم کم ممکن است. شدت واکنش از روی حجم بهتنهایی قابل پیشبینی نیست. [۲، ۳]
۵. کدام نشانهها در بیمار بیهوش اهمیت بیشتری دارند؟
افت فشار ناگهانی، خونریزی غیرمنتظره از زخم یا محل کاتتر و ادرار تیره از سرنخهای قابل بررسیاند. [۱–۳]
۶. بانک خون در شروع بررسی چه چیزهایی را تطبیق میدهد؟
هویت بیمار، برچسب نمونهها، شماره واحد، نتیجه گروهبندی و کراسمچ و سوابق صدور و تزریق را تطبیق میدهد. [۱، ۷]
۷. برای بررسی واکنش چه چیزهایی به بانک خون ارسال میشود؟
نمونه تازه پس از واکنش و کیسه و ست طبق دستورالعمل مرکز ارسال میشوند. اطلاعات بالینی و زمانبندی همراه درخواست ثبت میشوند. نمونه ادرار بر اساس نیاز تهیه میشود. [۳، ۷]
۸. آیا اختلاف سل تایپ و بک تایپ به معنای تزریق اشتباه است؟
اختلاف گروهبندی نشان میدهد تعیین گروه هنوز نیاز به بررسی دارد. برای اثبات تزریق اشتباه باید گروه و هویت بیمار و واحد دخیل و سوابق تزریق بررسی شوند. [۵، ۷]
۹. آیا DAT منفی ناسازگاری ABO را رد میکند؟
در صورت حذف سریع گلبولهای قرمز ناسازگار، DAT ممکن است منفی باشد. گروهبندی، کراسمچ و شواهد همولیز همچنان اهمیت دارند. [۲، ۶]
۱۰. آیا DAT مثبت برای تشخیص همولیز کافی است؟
DAT مثبت حساسشدن گلبولهای قرمز را نشان میدهد. تشخیص همولیز به شواهد تخریب گلبول قرمز و تطبیق یافتهها با وضعیت بالینی نیاز دارد. [۲، ۶، ۷]
۱۱. غربالگری منفی آنتیبادی چه معنایی برای سازگاری ABO دارد؟
غربالگری برای آنتیبادیهای غیرمنتظره انجام میشود. سازگاری ABO باید با گروهبندی و کنترلهای پیش از تزریق احراز شود. [۵]
۱۲. چگونه هموگلوبینوری را از هماچوری افتراق میدهند؟
نوار ادراری مثبت برای heme همراه با RBC اندک یا غایب در میکروسکوپی به نفع وجود رنگدانه آزاد است. شواهد همولیز و وضعیت بالینی به افتراق هموگلوبین از میوگلوبین کمک میکنند. [۲]
۱۳. آیا بیلیروبین طبیعی در نمونه اولیه علیه همولیز است؟
بیلیروبین غیرمستقیم ممکن است با تأخیر افزایش یابد. زمان نمونهگیری و روند سایر شاخصهای همولیز در تفسیر نتیجه اولیه اهمیت دارند. [۲، ۳]
۱۴. کدام آزمایشها برای ارزیابی DIC درخواست میشوند؟
شمارش پلاکت، PT، aPTT، فیبرینوژن و D-dimer بر اساس وضعیت بیمار بررسی میشوند. روند نتایج باید با علائم خونریزی و یافتههای بالینی تفسیر شود. [۱، ۳، ۶]
۱۵. چگونه همولیز ایمنی را از آسیب مکانیکی یا حرارتی افتراق میدهند؟
گروهبندی، DAT و سرولوژی در کنار بررسی فرآورده، تجهیزات و مسیر تزریق تفسیر میشوند. شناسایی یک علت فیزیکی مستند به تشخیص همولیز غیرایمنی کمک میکند. [۲، ۶]
۱۶. آیا پلاکت گروه O برای بیمار گروه A میتواند همولیز ایجاد کند؟
بله. anti-A در پلاسمای همراه پلاکت میتواند گلبول قرمز گیرنده را هدف قرار دهد. تیتر آنتیبادی و مقدار پلاسمای تزریقشده در ارزیابی خطر اهمیت دارند. [۴، ۹]
۱۷. چرا قواعد سازگاری گلبول قرمز و پلاسما متفاوتاند؟
در تزریق گلبول قرمز، آنتیژن واحد با آنتیبادی گیرنده سنجیده میشود. در تزریق پلاسما، آنتیبادی فرآورده با آنتیژن گلبول قرمز گیرنده سنجیده میشود. [۴]
۱۸. واکنش mixed-field پس از تزریق چه معنایی دارد؟
میتواند نشاندهنده دو جمعیت گلبول قرمز باشد. نمونه پیش از تزریق و سابقه واحدهای دریافتشده در تفسیر آن اهمیت دارند. [۲، ۵]
۱۹. نمونه دوم مستقل چگونه به کشف WBIT کمک میکند؟
گروه ABO حاصل از یک خونگیری مستقل با نتیجه نمونه اول یا سابقه معتبر مقایسه میشود. این کنترل میتواند خطای انتساب نمونه اول به بیمار را آشکار کند. [۵، ۸]
۲۰. گزارش اولیه بانک خون چه اطلاعاتی باید داشته باشد؟
هویت واحد دخیل، وجود یا نبود ناسازگاری مستند، یافتههای اولیه همولیز و DAT و آزمایشهای در انتظار را مشخص میکند. نتیجهگیری باید با درجه قطعیت شواهد هماهنگ باشد. [۱، ۶، ۷]
منابع معتبر و مطالعه بیشتر
- Soutar R, McSporran W, Tomlinson T, et al. Guideline on the investigation and management of acute transfusion reactions. Br J Haematol. 2023;201(5):832–844. DOI: 10.1111/bjh.18789
- Strobel E. Hemolytic transfusion reactions. Transfus Med Hemother. 2008;35(5):346–353. DOI: 10.1159/000154811 · متن کامل
- Australian Red Cross Lifeblood. Acute haemolytic reactions و Management of suspected reactions.
- Australian Red Cross Lifeblood. Component compatibility.
- Canadian Blood Services. Clinical Guide to Transfusion. Pre-transfusion testing.
- Centers for Disease Control and Prevention. National Healthcare Safety Network. Hemovigilance Module Surveillance Protocol.
- Canadian Blood Services. Transfusion Reaction Investigation و Direct Antiglobulin Test.
- Serious Hazards of Transfusion. Annual SHOT Report 2025. Chapter 3. Headline Data · Chapter 16a. Wrong Blood in Tube · Chapter 18. Laboratory Errors.
- When is ABO-incompatible plasma safe to transfuse? Defining an empirical estimation of anti-A/anti-B in ABO incompatible plasma-containing blood products. مرور نظاممند، ۲۰۲۵. PubMed PMID: 40522313
- Cain L, Aggarwal A, Geneen LJ, et al. ABO matching for platelet transfusions for prevention or treatment of bleeding: A systematic review with meta-analysis. PubMed PMID: 41046185
برای مطالعه تکمیلی درباره آزمونها و مفاهیم این بخش، راهنماهای زیر را ببینید.


