مقدمه‌ای بر کنترل کیفی روزانه بانک خون

کنترل کیفی روزانه بانک خون مجموعه‌ای از بررسی‌های برنامه‌ریزی‌شده، مستند و قابل ردیابی است که برای اطمینان از صحت آزمایش‌های ایمونوهماتولوژی، عملکرد مناسب تجهیزات، حفظ شرایط نگهداری فرآورده‌های خونی و جلوگیری از گزارش یا صدور نتایج نامعتبر انجام می‌شود.

در بانک خون، یک خطای ظاهراً کوچک مانند کاهش فعالیت معرف آنتی‌هیومن گلوبولین، توقف آگیتاتور پلاکت، خروج دمای یخچال از محدوده مجاز، استفاده از سلول‌های معرف نامناسب یا اشتباه در شناسایی نمونه می‌تواند به واکنش همولیتیک، تأخیر در تأمین خون یا آسیب جدی به بیمار منجر شود.

به همین دلیل، کنترل کیفی روزانه بانک خون نباید تنها به انجام یک کنترل مثبت و منفی محدود شود؛ بلکه باید تمام مسیر کار را از پذیرش نمونه و بررسی تجهیزات تا انجام آزمایش، انتخاب واحد و تحویل فرآورده خونی پوشش دهد.

کنترل کیفی روزانه بانک خون چیست؟

کنترل کیفی روزانه بخشی از کنترل کیفیت داخلی (Internal Quality Control یا IQC) است و نشان می‌دهد که سیستم آزمایش در زمان انجام کار، توانایی تولید نتایج معتبر را دارد.

این برنامه معمولاً موارد زیر را در بر می‌گیرد:

• کنترل دما و شرایط محیطی؛
• بررسی عملکرد تجهیزات؛
• کنترل واکنش‌پذیری و اختصاصیت معرف‌ها؛
• کنترل روش‌های لوله‌ای و ژل کارت؛
• کنترل دستگاه‌های اتوماتیک؛
• بازرسی ظاهری فرآورده‌های خونی؛
• کنترل موجودی و تاریخ انقضا؛
• بررسی صحت ثبت و انتقال نتایج؛
• شناسایی نتایج نامنطبق و انجام اقدام اصلاحی.

کنترل کیفی فقط نشان‌دهنده عملکرد معرف نیست. برای مثال، اگر معرف Anti-A سالم باشد اما سوسپانسیون سلولی با غلظت نامناسب تهیه شود یا سانتریفیوژ عملکرد صحیحی نداشته باشد، نتیجه نهایی همچنان می‌تواند اشتباه باشد. بنابراین کنترل باید تا حد امکان کل سیستم آزمایش را ارزیابی کند.

فرم پیشنهادی تعیین دامنه کنترل کیفی روزانه

تفاوت کنترل کیفیت داخلی با تضمین کیفیت

کنترل کیفیت داخلی، عملکرد روزانه سیستم آزمایش را پایش می‌کند؛ اما تضمین کیفیت (Quality Assurance) مفهوم گسترده‌تری دارد و تمام عواملی را که می‌توانند بر کیفیت خدمات بانک خون تأثیر بگذارند در بر می‌گیرد.

آموزش کارکنان، صلاحیت‌سنجی، مدیریت اسناد، سرویس تجهیزات، خرید معرف، مدیریت عدم انطباق، شرکت در برنامه‌های ارزیابی خارجی کیفیت و تحلیل شاخص‌های عملکرد، همگی بخشی از تضمین کیفیت هستند.

قبولی کنترل روزانه به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که تمام اجزای سیستم مدیریت کیفیت مناسب‌اند؛ اما بدون قبولی کنترل روزانه نیز اعتبار نتایج بیماران قابل دفاع نخواهد بود.

فرم پیشنهادی تفکیک فعالیت‌های کیفیت

کنترل کیفی در چه زمانی انجام می‌شود؟

کنترل‌های روزانه باید پیش از گزارش نتایج بیماران یا صدور فرآورده‌ای که به آن سیستم وابسته است انجام و تأیید شوند.

اگر بانک خون به‌صورت شبانه‌روزی فعالیت دارد، باید در SOP مشخص شود که منظور از «روز کاری» چیست، کنترل‌ها در چه ساعتی انجام می‌شوند، اعتبار آن‌ها تا چه زمانی است و در زمان تحویل شیفت چه اطلاعاتی باید منتقل شود.

کنترل مجدد در شرایط زیر نیز ضرورت دارد:

• پس از تعویض لات معرف؛
• پس از دریافت محموله جدید؛
• پس از بازسازی یا آماده‌سازی معرف؛
• پس از تعمیر، سرویس یا کالیبراسیون دستگاه؛
• پس از قطعی برق؛
• پس از خروج دما از محدوده؛
• پس از تغییر نرم‌افزار یا تنظیمات دستگاه؛
• پس از مشاهده نتیجه غیرمنتظره؛
• هر زمان که سازنده انجام کنترل جدید را الزامی بداند.

فرم پیشنهادی ثبت زمان انجام کنترل‌ها

چک‌لیست آغاز روز در بانک خون

در آغاز روز یا شیفت، وضعیت عمومی بخش باید پیش از شروع آزمایش‌ها بررسی شود. این بررسی شامل نظافت، ایمنی، دما، تجهیزات، معرف‌ها، فرآورده‌ها، سامانه اطلاعاتی و موارد باقی‌مانده از شیفت قبل است.

وجود یک آلارم حل‌نشده، کنترل ناموفق یا عدم انطباق باز باید هنگام تحویل شیفت به‌طور رسمی اعلام شود. شروع کار بدون اطلاع از وضعیت شیفت قبل می‌تواند موجب تکرار خطا یا استفاده ناخواسته از تجهیزات و معرف‌های قرنطینه‌شده شود.

فرم پیشنهادی چک‌لیست آغاز روز یا شیفت

کنترل کیفی روزانه دما

کنترل دما یکی از مهم‌ترین اجزای کنترل کیفی روزانه بانک خون است. ثبت یک عدد از روی نمایشگر دستگاه کافی نیست. مسئول کنترل باید دمای فعلی، کمینه و بیشینه، نمودار ثبت مداوم، آلارم‌ها، وضعیت در دستگاه و هرگونه انحراف ثبت‌شده را بررسی کند.

برای یخچال گلبول قرمز، محدوده نگهداری باید مطابق برچسب فرآورده و دستورالعمل ملی تعیین شود. در برخی استانداردها نگهداری گلبول قرمز در محدوده 1 تا 6 درجه سانتی‌گراد تعریف شده است؛ درحالی‌که محدوده عملیاتی رایج بعضی مراکز 2 تا 6 درجه سانتی‌گراد است.

پلاکت‌ها معمولاً در دمای 20 تا 24 درجه سانتی‌گراد و با آگیتاسیون ملایم و مداوم نگهداری می‌شوند. پلاسما و کرایو نیز باید مطابق برچسب فرآورده و استاندارد مرکز، معمولاً در دمای 18- یا 25- درجه سانتی‌گراد و سردتر، نگهداری شوند.

فرم پیشنهادی کنترل روزانه دما

فرم پیشنهادی بررسی خروج دما از محدوده

کنترل کیفی تجهیزات بانک خون

تجهیزات بانک خون باید به‌گونه‌ای پایش شوند که خطاهای مرتبط با زمان، دما، سرعت، حجم و خوانش آزمایش پیش از تأثیر بر نتایج بیماران شناسایی شوند.

کنترل روزانه تجهیزات با کالیبراسیون متفاوت است. برای مثال، مشاهده عملکرد صحیح سانتریفیوژ در ابتدای روز جایگزین اندازه‌گیری دوره‌ای دور واقعی با تاکومتر نیست. همچنین نمایش دمای 37 درجه روی انکوباتور، جایگزین کنترل آن با دماسنج معتبر نمی‌شود.

فرم پیشنهادی کنترل روزانه تجهیزات

فرم پیشنهادی کنترل سانتریفیوژ

فرم پیشنهادی کنترل بن‌ماری و انکوباتور

کنترل کیفی روزانه معرف‌های گروه خونی

هدف از کنترل روزانه آنتی‌سرم‌های گروه خونی، اثبات دو ویژگی اصلی است:

• واکنش‌پذیری: معرف باید با سلول دارای آنتی‌ژن هدف واکنش نشان دهد.
• اختصاصیت: معرف نباید با سلول فاقد آنتی‌ژن هدف واکنش غیرمنتظره ایجاد کند.

پیش از انجام کنترل عملکرد، بطری معرف باید از نظر تاریخ انقضا، شماره لات، تاریخ بازشدن، شرایط نگهداری، تغییر رنگ، رسوب، کدورت، آلودگی و سلامت قطره‌چکان بررسی شود.

برای کنترل Anti-A از سلول A به‌عنوان کنترل مثبت و سلول B یا O به‌عنوان کنترل منفی استفاده می‌شود. برای Anti-B نیز سلول B کنترل مثبت و سلول A یا O کنترل منفی است. معرف Anti-D باید با سلول D مثبت واکنش و با سلول D منفی عدم واکنش نشان دهد.

فرم پیشنهادی کنترل روزانه معرف‌های گروه خونی

کنترل کیفی سلول‌های گروه‌بندی معکوس

سلول‌های A1 و B برای بررسی آنتی‌بادی‌های طبیعی موجود در پلاسما یا سرم بیمار استفاده می‌شوند. این سلول‌ها باید از نظر ظاهر، همولیز، کدورت، آلودگی، تاریخ انقضا و واکنش‌پذیری کنترل شوند.

سلول A1 باید با نمونه یا کنترل حاوی Anti-A واکنش دهد و با نمونه فاقد Anti-A واکنش نشان ندهد. سلول B نیز باید با نمونه حاوی Anti-B واکنش مثبت داشته باشد.

سلول O، در صورت استفاده، کنترل سلول‌های A1 و B محسوب نمی‌شود و کاربرد آن باید در SOP مشخص باشد؛ برای مثال ممکن است در بررسی آنتی‌بادی‌های غیرمنتظره یا افتراق برخی مغایرت‌های گروه‌بندی استفاده شود.

فرم پیشنهادی کنترل سلول‌های A1، B و O

کنترل کیفی آنتی‌هیومن گلوبولین

معرف آنتی‌هیومن گلوبولین (Anti-Human Globulin یا AHG) برای شناسایی گلبول‌های قرمز پوشیده‌شده با IgG و یا اجزای کمپلمان استفاده می‌شود.

معرف پلی‌اسپسیفیک معمولاً دارای فعالیت Anti-IgG و Anti-C3 است؛ درحالی‌که معرف‌های مونو‌اسپسیفیک فقط علیه IgG یا یک جزء مشخص کمپلمان واکنش دارند. به همین دلیل، نوع کنترل باید با ترکیب معرف مطابقت داشته باشد.

برای کنترل معرف Anti-IgG از گلبول‌های قرمز حساس‌شده با IgG استفاده می‌شود. معرف باید با این سلول‌ها واکنش مثبت و با سلول‌های حساس‌نشده واکنش منفی نشان دهد. برای معرف پلی‌اسپسیفیک، بررسی جزء کمپلمان نیز باید مطابق بروشور سازنده و برنامه کنترل کیفیت مرکز انجام شود.

فرم پیشنهادی کنترل روزانه AHG

کنترل چک سل

چک سل یا Coombs Control Cells، گلبول‌های قرمزی هستند که به‌طور کنترل‌شده با IgG پوشانده شده‌اند. چک سل باید به تمام نتایج منفی مرحله آنتی‌گلوبولین اضافه شود.

ایجاد آگلوتیناسیون پس از افزودن چک سل نشان می‌دهد که AHG به لوله اضافه شده، فعالیت خود را حفظ کرده و به علت باقی‌ماندن گلوبولین آزاد ناشی از شست‌وشوی ناکافی خنثی نشده است.

اگر پس از افزودن چک سل آگلوتیناسیون مشاهده نشود، نتیجه منفی آزمون معتبر نیست و آزمون باید از مرحله مناسب تکرار شود. افزودن چک سل بیشتر یا گزارش نتیجه منفی بدون تکرار قابل قبول نیست.

فرم پیشنهادی کنترل چک سل

فرم پیشنهادی کنترل روزانه خود چک سل

کنترل کیفی سلول‌های غربالگری آنتی‌بادی

سلول‌های غربالگری آنتی‌بادی معمولاً مجموعه‌ای از گلبول‌های قرمز گروه O با فنوتیپ آنتی‌ژنی مشخص هستند. آنتی‌گرام مربوط به هر لات باید در دسترس باشد و مشخصات آنتی‌ژنی سلول‌ها با شماره لات روی ویال مطابقت داشته باشد.

کنترل مثبت باید حاوی آنتی‌بادی شناخته‌شده‌ای باشد که آنتی‌ژن متناظر آن حداقل روی یکی از سلول‌های غربالگری وجود داشته باشد. در انتخاب کنترل باید به دوزیج آنتی‌ژن نیز توجه شود؛ زیرا بعضی آنتی‌بادی‌ها ممکن است با سلول هتروزیگوت واکنش ضعیف‌تری نشان دهند.

استفاده از یک آنتی‌بادی بسیار قوی به‌عنوان تنها کنترل مثبت ممکن است کاهش حساسیت سیستم را پنهان کند. استفاده از یک کنترل مثبت ضعیف اما پایدار، در صورت تأیید و امکان‌پذیری، ارزیابی حساس‌تری از عملکرد روش فراهم می‌کند.

فرم پیشنهادی کنترل سلول‌های غربالگری

کنترل کیفی روش لوله‌ای

در روش لوله‌ای، نتیجه به عوامل متعددی مانند غلظت سوسپانسیون سلولی، نسبت سرم به سلول، زمان و دمای انکوباسیون، شست‌وشوی مناسب، عملکرد سانتریفیوژ و نحوه خواندن واکنش وابسته است.

غلظت بیش‌ازحد سلول ممکن است مقدار آنتی‌بادی در دسترس برای هر سلول را کاهش دهد و واکنش را ضعیف کند. سوسپانسیون بیش‌ازحد رقیق نیز می‌تواند خواندن واکنش را دشوار یا غیرقابل تکرار کند.

در آزمایش‌های آنتی‌گلوبولین، سلول‌ها باید به‌طور کامل شسته شوند تا گلوبولین آزاد حذف شود. پس از آخرین شست‌وشو، سالین باید به‌درستی تخلیه و معرف AHG بدون تأخیر اضافه شود.

فرم پیشنهادی کنترل روزانه روش لوله‌ای

کنترل کیفی روش ژل کارت

در روش ژل، اتوماتیک یا نیمه‌اتوماتیک‌بودن مراحل به معنای حذف کنترل کیفیت نیست. کارت‌ها باید پیش از استفاده از نظر تاریخ انقضا، شماره لات، سلامت فیزیکی، خشک‌نشدن ژل، وجود حباب و شرایط نگهداری بررسی شوند.

کنترل ژل باید کل سیستم شامل کارت، سوسپانسیون سلولی، محلول رقیق‌کننده، زمان و دمای انکوباسیون، سانتریفیوژ و خوانش نتیجه را ارزیابی کند.

کارت دارای ترک، نشت، خشک‌شدگی ژل، حباب مؤثر یا ستون غیرطبیعی نباید استفاده شود.

فرم پیشنهادی کنترل روزانه ژل کارت

کنترل کیفی دستگاه اتوماتیک بانک خون

اتوماسیون می‌تواند بخشی از خطاهای دستی را کاهش دهد، اما احتمال خطای مرتبط با بارکد، پروب، کارت، الگوریتم خوانش، نرم‌افزار و انتقال اطلاعات را از بین نمی‌برد.

در آغاز روز باید وضعیت کنترل‌های دستگاه، محلول‌ها، پروب‌ها، مخزن پسماند، کارت‌ها، بارکدخوان، انکوباتور، سانتریفیوژ داخلی و ارتباط با LIS بررسی شود.

نتیجه‌ای که دستگاه به‌صورت خودکار تأیید کرده است، در صورت وجود پیام هشدار، مغایرت با سابقه بیمار یا الگوی سرولوژیک غیرمنطقی نباید بدون بازبینی انسانی گزارش شود.

فرم پیشنهادی کنترل دستگاه اتوماتیک

کنترل کیفیت مرحله پیش از آزمایش

بخش قابل توجهی از خطاهای بانک خون پیش از آغاز آزمایش رخ می‌دهد. نمونه‌ای که به بیمار اشتباه نسبت داده شده باشد، حتی با بهترین معرف‌ها و تجهیزات نیز نتیجه ایمن تولید نمی‌کند.

روی نمونه باید حداقل شناسه‌های مورد تأیید مرکز، تاریخ و ساعت نمونه‌گیری و مشخصات نمونه‌گیر ثبت شده باشد. اطلاعات نمونه باید با درخواست خون مطابقت داشته باشد.

در بیماران دارای سابقه تزریق خون یا بارداری، زمان اعتبار نمونه باید مطابق SOP تعیین شود. همچنین گروه خون قبلی، آنتی‌بادی تاریخی، واکنش انتقال خون و نیازهای ویژه بیمار باید پیش از انتخاب فرآورده بررسی شوند.

فرم پیشنهادی کنترل نمونه بانک خون

کنترل کیفی تعیین گروه ABO و RhD

در تعیین گروه ABO باید نتایج تایپ مستقیم (Forward Grouping) و تایپ معکوس (Reverse Grouping) با یکدیگر سازگار باشند.

در تایپ مستقیم، گلبول‌های قرمز بیمار با Anti-A و Anti-B بررسی می‌شوند. در تایپ معکوس، سرم یا پلاسمای بیمار با سلول‌های A1 و B آزمایش می‌شود.

هرگونه ناسازگاری بین این دو مرحله، مغایرت ABO محسوب می‌شود و باید پیش از گزارش قطعی گروه خون بررسی شود.

الگوی طبیعی تایپ مستقیم و معکوس

فرم پیشنهادی کنترل تعیین گروه خون بیمار

فرم پیشنهادی بررسی مغایرت ABO

کنترل کیفی غربالگری و شناسایی آنتی‌بادی

در غربالگری آنتی‌بادی باید از سلول‌های معرف دارای آنتی‌گرام معتبر و روش تأییدشده استفاده شود. کنترل‌های مثبت و منفی باید نتایج مورد انتظار ایجاد کنند.

اگر غربالگری مثبت باشد، بررسی باید با پنل شناسایی آنتی‌بادی، اتوکنترل، DAT و در صورت نیاز فنوتیپ یا ژنوتیپ بیمار ادامه یابد. آنتی‌بادی‌های تاریخی بیمار حتی اگر در نمونه فعلی قابل شناسایی نباشند، باید در انتخاب واحد خون در نظر گرفته شوند.

فرم پیشنهادی غربالگری آنتی‌بادی

کنترل کیفی کراس مچ

کراس مچ آخرین مرحله سرولوژیک برای بررسی سازگاری گلبول قرمز اهداکننده با سرم یا پلاسمای گیرنده است. روش کراس مچ باید بر اساس نتیجه غربالگری آنتی‌بادی، سوابق بیمار و سیاست مرکز انتخاب شود.

اگر بیمار دارای آنتی‌بادی بالینی مهم فعلی یا تاریخی باشد، واحدهای انتخابی باید آنتی‌ژن منفی باشند و سازگاری آن‌ها در مرحله آنتی‌گلوبولین بررسی شود.

کراس مچ نمی‌تواند خطای شناسایی بیمار یا نمونه را اصلاح کند؛ بنابراین کنترل هویت همچنان مهم‌ترین مرحله است.

فرم پیشنهادی کنترل کراس مچ

کنترل ظاهری فرآورده‌های خونی

فرآورده‌های خونی باید هنگام دریافت، در طول نگهداری، پیش از صدور و هنگام بازگشت از بخش از نظر ظاهری بررسی شوند.

در گلبول قرمز باید به همولیز واضح، لخته، تغییر رنگ غیرطبیعی، کدورت، وجود گاز، نشتی یا آسیب کیسه توجه شود. در پلاکت، وجود لخته، تجمع شدید، تغییر رنگ، نشت یا توقف نامشخص آگیتاسیون اهمیت دارد.

پلاسما و کرایو باید در حالت منجمد، از نظر شکستگی کیسه، نشت و شواهد ذوب‌شدن بررسی شوند. پس از ذوب نیز زمان ذوب، شرایط نگهداری و تاریخ انقضای جدید باید ثبت شود.

فرم پیشنهادی بازرسی روزانه فرآورده خون

کنترل فرآورده‌های تغییر یافته

فرآورده‌های شسته‌شده، اشعه‌دیده، تقسیم‌شده یا ذوب‌شده ممکن است تاریخ انقضای متفاوتی نسبت به فرآورده اولیه داشته باشند. زمان انجام فرآیند، نوع تغییر، مسئول انجام کار و تاریخ انقضای جدید باید روی فرآورده و در سوابق ثبت شود.

کنترل واحدهای برگشتی

بازگرداندن واحد خون به موجودی تنها در صورتی مجاز است که سلامت کیسه، مدت خارج‌بودن از محل نگهداری، شرایط حمل و زنجیره دمایی آن قابل اثبات باشد.

کنترل موجودی و تاریخ انقضا

کنترل موجودی باید شامل تعداد فرآورده‌ها به تفکیک گروه خون، واحدهای نزدیک به انقضا، واحدهای رزروشده، فرآورده‌های قرنطینه، واحدهای دارای ویژگی خاص و حداقل ذخیره اضطراری باشد.

برای مدیریت مصرف بهتر است از اصل «اولین انقضا، اولین مصرف» یا FEFO استفاده شود. فرآورده یا معرف منقضی‌شده نباید در محل اقلام قابل مصرف باقی بماند.

کنترل سامانه اطلاعات آزمایشگاه (Laboratory Information System; LIS)

سامانه اطلاعات آزمایشگاه یا LIS باید بتواند اطلاعات بیمار، نتایج آزمایش، سابقه آنتی‌بادی، شماره فرآورده و وضعیت تحویل را به‌درستی ثبت و بازیابی کند.

تاریخ و ساعت سیستم، عملکرد بارکدخوان، چاپ برچسب، انتقال نتایج از دستگاه و هشدار ناسازگاری باید بررسی شوند. برای زمان قطعی سیستم نیز باید یک فرآیند جایگزین مستند وجود داشته باشد.

ثبت سوابق کنترل کیفی روزانه بانک خون

سوابق کنترل کیفیت باید هم‌زمان با انجام فعالیت ثبت شوند و نام معرف، شماره لات، تاریخ انقضا، نتیجه خام، معیار پذیرش، نام انجام‌دهنده و اقدام اصلاحی را نشان دهند.

ثبت عبارت‌هایی مانند «دما مناسب است» یا «کنترل خوب بود» کافی نیست. مقدار واقعی دما و شدت واکنش باید ثبت شود تا امکان تحلیل روند وجود داشته باشد.

در سوابق کاغذی، اصلاح اشتباه باید به‌گونه‌ای انجام شود که نوشته اولیه همچنان خوانا باقی بماند. استفاده از لاک، پاک‌کردن اطلاعات یا بازنویسی بدون حفظ سابقه قابل قبول نیست.

اگر کنترل کیفی روزانه بانک خون مردود شد چه کنیم؟

اگر کنترل کیفی خارج از محدوده باشد، گزارش نتایج بیماران یا صدور فرآورده وابسته به آن سیستم باید متوقف شود.

نتیجه اولیه مردود نباید حذف شود. ابتدا باید احتمال خطای اپراتور، وضعیت معرف، شرایط نگهداری، تاریخ انقضا، عملکرد تجهیزات، زمان، دما، حجم‌ها و نحوه آماده‌سازی کنترل بررسی شود.

تکرار کنترل فقط زمانی قابل دفاع است که یک علت محتمل بررسی یا اصلاح شده باشد. تکرار مداوم کنترل تا زمان به‌دست‌آمدن نتیجه قابل قبول، بدون شناسایی علت، روش علمی مناسبی نیست.

پس از کنترل مردود باید نتایج بیماران از زمان آخرین کنترل قابل قبول ارزیابی شوند. اگر احتمال تأثیر بر نتیجه وجود داشته باشد، نمونه‌ها باید مجدداً آزمایش و نتایج قبلی در صورت لزوم اصلاح یا فراخوان شوند.

ارزیابی لات جدید معرف (New Lot Verification)

کنترل روزانه با ارزیابی لات جدید متفاوت است. پیش از ورود لات جدید به مصرف روتین، عملکرد آن باید با لات قبلی یا یک روش معتبر مقایسه شود.

در این مقایسه باید نمونه‌های منفی، مثبت قوی، مثبت ضعیف و در صورت امکان نمونه‌های چالش‌برانگیز بررسی شوند. برای سلول‌های غربالگری و پنل نیز آنتی‌گرام لات جدید باید ارزیابی شود.

خطاهای رایج در کنترل کیفی روزانه بانک خون

یکی از خطاهای مهم، محدودکردن کنترل کیفیت به امضای فرم‌هاست. فرم کنترل کیفیت زمانی ارزش دارد که نتیجه واقعی در آن ثبت و هنگام مشاهده انحراف، اقدام مؤثری انجام شود.

• انجام کنترل پس از آزمایش نمونه بیماران؛
• ثبت‌نکردن شماره لات؛
• ثبت عبارت «مناسب» بدون نتیجه واقعی؛
• استفاده از کنترل منقضی یا نامناسب؛
• نادیده‌گرفتن کاهش تدریجی شدت واکنش؛
• تکرار کنترل مردود بدون بررسی علت؛
• استفاده از چک سل به‌عنوان تنها کنترل AHG؛
• بررسی‌نکردن آلارم‌های شبانه؛
• بازگرداندن خون بدون اثبات زنجیره دمایی؛
• آزادسازی گروه ABO دارای مغایرت حل‌نشده؛
• نگهداری اقلام منقضی در کنار اقلام قابل مصرف؛
• نداشتن برنامه مشخص برای قطعی برق یا خرابی تجهیزات.

جمع‌بندی کنترل کیفی روزانه بانک خون

کنترل کیفی روزانه بانک خون یک فرآیند چندلایه است که کنترل معرف‌ها، تجهیزات، دما، روش‌های آزمایش، فرآورده‌های خونی، موجودی، اسناد و عملکرد کارکنان را در بر می‌گیرد.

یک کنترل کیفی مؤثر باید:

• پیش از شروع فعالیت وابسته انجام شود؛
• معیار پذیرش مشخص داشته باشد؛
• نتیجه واقعی آن ثبت شود؛
• شماره لات و انجام‌دهنده قابل ردیابی باشند؛
• تغییرات شدت واکنش و روند دما بررسی شوند؛
• برای کنترل مردود، اقدام اصلاحی تعریف شده باشد؛
• نتایج بیماران تحت تأثیر ارزیابی شوند؛
• بازگشت سیستم به کار با تأیید فرد مسئول انجام شود.

سوالات رایج درباره کنترل کیفی روزانه بانک خون

منابع معتبر برای مطالعه بیشتر در مورد کنترل کیفی روزانه بانک خون

الزامات نهایی هر مرکز باید با مقررات ملی، دامنه اعتباربخشی، دستورالعمل سازنده و روش اجرایی استاندارد همان مرکز تطبیق داده شود. منابع زیر چارچوب‌های معتبر مدیریت کیفیت، تجهیزات و نگهداری سوابق را ارائه می‌کنند.