جهت عضویت در کانال آموزشی در تلگرام به لینک زیر مراجعه کنید:
https://t.me/hematology_education
فهرست مطالب
روش تهیه سرم خون (Serum Preparation Method)
سرم خون چیست؟
سرم (Serum) مایع زردرنگی است که پس از انعقاد کامل خون و جدا شدن لخته (Clot) به دست میآید. به عبارت دقیقتر:
سرم = پلاسما (Plasma) منهای فاکتورهای انعقادی (بهویژه فیبرینوژن)
در فرآیند انعقاد، فاکتورهای انعقادی مصرف شده و در لخته باقی میمانند، بنابراین سرم فاقد فیبرینوژن و اکثر فاکتورهای انعقادی فعال است.
تفاوت سرم و پلاسما
| ویژگی | سرم (Serum) | پلاسما (Plasma) |
|---|---|---|
| وجود فیبرینوژن | ندارد | دارد |
| نیاز به ضدانعقاد | ندارد | دارد |
| کاربرد رایج | تستهای بیوشیمی، سرولوژی | تستهای انعقادی |
درک تفاوتهای ساختاری این دو برای انتخاب نمونه صحیح بسیار حیاتی است.
مطالعه بیشتر: برای بررسی عمیقتر تفاوتهای این دو نمونه، مقاله زیر را بخوانید:
لوازم مورد نیاز برای تهیه سرم
برای تهیه سرم به موارد زیر نیاز داریم:
- لوله خونگیری بدون ضدانعقاد (Red Top Tube)
- یا لوله ژلدار (Serum Separator Tube – SST)
- سانتریفیوژ آزمایشگاهی (Laboratory Centrifuge)
- وسایل خونگیری (سرنگ یا سیستم وکیوم)
- پیپت یا سمپلر برای انتقال سرم
مراحل تهیه سرم خون
1️⃣ نمونهگیری (Blood Collection)
خون وریدی با تکنیک صحیح خونگیری گرفته میشود. از لوله فاقد ضدانعقاد استفاده میشود. در صورت استفاده از لوله ژلدار، ژل بعد از سانتریفیوژ بین سرم و سلولها قرار میگیرد.
2️⃣ زمان دادن برای انعقاد (Clotting Time)
لوله باید در دمای اتاق قرار گیرد. مدت زمان استاندارد: ۲۰ تا ۳۰ دقیقه
3️⃣ سانتریفیوژ (Centrifugation) در روش تهیه سرم خون
سرعت: ۳۰۰۰–۴۰۰۰ rpm | مدت: ۱۰ دقیقه | دمای معمول: دمای اتاق
4️⃣ جداسازی سرم
سرم باید بلافاصله از روی لخته جدا شود. انتقال به میکروتیوب تمیز در صورت نیاز انجام گیرد. در صورت عدم جداسازی، تبادل مواد بین سلولها و سرم ادامه یافته و نتایج تغییر میکند.
روش تهیه سرم خون
شرایط نگهداری سرم
| مدت نگهداری | دما |
|---|---|
| کمتر از ۲۴ ساعت | $2–8^{\circ}C$ |
| بیش از ۲۴ ساعت | $-20^{\circ}C$ |
| طولانیمدت | $-70^{\circ}C$ |
نکات پیشتحلیلی مهم
- ناشتایی بیمار (Fasting) در تستهای قند و لیپید
- جلوگیری از همولیز
- رعایت زمان صحیح انعقاد
- جداسازی سریع سرم
- عدم استفاده از لولههای حاوی ضدانعقاد
اطمینان از صحت نتایج: برای پایش دقیق فرآیندهای آزمایشگاهی، مقاله کنترل کیفی را مشاهده کنید:
خطاهای رایج در روش تهیه سرم خون
| خطا | پیامد |
|---|---|
| سانتریفیوژ قبل از انعقاد کامل | تشکیل فیبرین |
| جداسازی دیرهنگام | تغییر گلوکز، پتاسیم |
| همولیز | افزایش کاذب آنزیمها |
| آلودگی نمونه | نتایج غیرقابل اعتماد |
کاربردهای سرم خون در آزمایشگاه
سرم در آزمایشهای زیر کاربرد گسترده دارد:
- تستهای بیوشیمی (قند، آنزیمها، لیپیدها)
- تستهای هورمونی (Hormone Assays)
- تستهای سرولوژی (آنتیبادیها)
- مارکرهای توموری (Tumor Markers)
- برخی تستهای ایمنیشناسی
سوالات متداول (FAQ) در مورد روش تهیه سرم خون
۱. چرا باید ۲۰-۳۰ دقیقه برای انعقاد صبر کرد؟
برای اطمینان از تشکیل کامل لخته و جلوگیری از تشکیل رشتههای فیبرین در سرم پس از سانتریفیوژ.
۲. آیا میتوان از لوله EDTA برای تهیه سرم استفاده کرد؟
خیر، EDTA مانع انعقاد میشود و نمونه حاصل پلاسما خواهد بود نه سرم.
۳. همولیز چه تأثیری بر نتیجه آزمایش سرم دارد؟
باعث خروج محتویات داخل سلولی (مثل پتاسیم) به سرم و تداخل در نتایج بیوشیمی میشود.
۴. لوله SST چه مزیتی دارد؟
دارای ژل جداکنندهای است که پس از سانتریفیوژ، سدی فیزیکی بین سرم و سلولها ایجاد کرده و پایداری نمونه را افزایش میدهد.
۵. اگر سرم بلافاصله جدا نشود چه میشود؟
قند خون توسط گلبولها مصرف شده (کاهش گلوکز) و پتاسیم از سلولها خارج میشود (افزایش پتاسیم).
۶. تفاوت اصلی سرم و پلاسما چیست؟
سرم فاقد فیبرینوژن و فاکتورهای انعقادی است اما پلاسما این فاکتورها را دارد.
۷. دمای مناسب سانتریفیوژ برای روش تهیه سرم خون چقدر است؟
معمولاً دمای اتاق ($20-25^{\circ}C$) مگر در تستهای حساس به دما.
۸. آیا سرم برای تستهای انعقادی مناسب است؟
خیر، چون فاکتورهای انعقادی در حین تهیه سرم مصرف شدهاند.
۹. رنگ طبیعی سرم چگونه است؟
شفاف و زرد روشن (Straw-colored). رنگ قرمز نشانه همولیز و رنگ شیری نشانه لیپمی است.
۱۰. حداکثر زمان نگهداری سرم در یخچال چقدر است؟
برای اکثر تستها تا ۲۴ ساعت در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد پایداری دارد.
منابع معتبر برای مطالعه بیشتر
“`