گزارش اسمیر خون محیطی؛ راهنمای استاندارد بررسی، ثبت یافتهها و تفسیر نتایج
گزارش اسمیر خون محیطی؛ راهنمای استاندارد بررسی، ثبت یافتهها و تفسیر نتایج
خلاصه مقاله
گزارش اسمیر خون محیطی نتیجه بررسی نظاممند مورفولوژی گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها و تطبیق آن با CBC، فلگها و اطلاعات بالینی است. یک گزارش استاندارد باید نوع و شدت یافته، سلولهای غیرطبیعی، محدودیتهای نمونه و در صورت نیاز کامنت تفسیری یا پیشنهاد بررسی تکمیلی را روشن، قابل تکرار و بدون تشخیصگذاری بیش از حد ثبت کند.
برای عضویت در کانال آموزشی هموستیکا در تلگرام به لینک زیر مراجعه کنید:
https://t.me/Heamostica
گزارش اسمیر خون محیطی چیست و چرا اهمیت دارد؟
گزارش اسمیر خون محیطی شرح ساختاریافته یافتههای میکروسکوپی گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتهاست که همراه با نتایج شمارش کامل سلولهای خون (Complete Blood Count; CBC) تفسیر میشود. این گزارش برای تأیید نتایج غیرطبیعی دستگاه، شناسایی سلولهای نابالغ یا بدخیم و ثبت ناهنجاریهای مورفولوژیک دارای ارزش بالینی به کار میرود.
اسمیر خون محیطی (Peripheral Blood Smear) یکی از مهمترین ابزارهای تشخیصی در آزمایشگاه هماتولوژی است. با وجود پیشرفت آنالایزرهای خودکار، مشاهده مستقیم سلولهای خونی همچنان برای تأیید نتایج غیرطبیعی، شناسایی سلولهای نابالغ یا بدخیم، بررسی مورفولوژی گلبولهای قرمز و ارزیابی اختلالات پلاکتی ضروری است.
ارزش واقعی اسمیر زمانی آشکار میشود که بررسی میکروسکوپی به یک گزارش اسمیر خون محیطی استاندارد، دقیق و قابل تفسیر تبدیل شود. گزارشهایی مانند «Anisopoikilocytosis مثبت است» یا «سلول غیرطبیعی دیده شد» بهتنهایی اطلاعات کافی در اختیار پزشک قرار نمیدهند. گزارش مناسب باید نوع یافته، شدت یا درصد آن، اهمیت بالینی احتمالی و در صورت لزوم پیشنهاد بررسی تکمیلی را مشخص کند.
بر اساس تازهترین راهنمای عملی منتشرشده در سال ۲۰۲۶، بررسی اسمیر سه هدف اصلی دارد: تأیید صحت نتایج دستگاه، شناسایی سلولهایی که آنالایزر قادر به طبقهبندی قطعی آنها نیست و کشف ناهنجاریهای مورفولوژیکی مهمی که ممکن است از دید دستگاه پنهان بمانند. این راهنما تأکید میکند که قوانین بازبینی اسمیر باید متناسب با جمعیت بیماران، نوع دستگاه و ساختار هر آزمایشگاه اعتبارسنجی شوند و نباید بدون بررسی محلی از منابع دیگر کپی شوند.
نکته مهم: اسمیر یک یافته آزمایشگاهی است، نه تشخیص نهایی بیماری. ارتباط مورفولوژی با CBC، شرح حال، داروها، سن بیمار و آزمایشهای تکمیلی برای تفسیر صحیح ضروری است.
تفاوت اسکن، بازبینی و بررسی اسمیر توسط پاتولوژیست چیست؟
اسکن لام، بازبینی کامل اسمیر و تفسیر پاتولوژیست سه خدمت متفاوتاند. نوع بررسی باید با سؤال آزمایشگاهی و سطح یافته غیرطبیعی متناسب باشد و در گزارش نهایی نیز مشخص شود.
اسکن اسمیر (Blood Smear Scan)
در اسکن اسمیر، لام با هدف مشخصی مانند بررسی تجمع پلاکتی، تأیید حضور گلبول قرمز هستهدار، جستوجوی سلولهای بلاست یا ارزیابی تقریبی تعداد پلاکتها مشاهده میشود. در این حالت ممکن است شمارش افتراقی کامل انجام نشود.
بازبینی اسمیر (Blood Smear Review)
در بازبینی اسمیر، مورفولوژی هر سه رده سلولی شامل گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها بهصورت نظاممند ارزیابی میشود. بسته به یافتههای دستگاه، شمارش افتراقی دستی نیز ممکن است انجام شود.
بررسی اسمیر توسط متخصص هماتولوژی/ پاتولوژیست (Hematologist/Pathologist Review)
در این سطح، یافتههای اسمیر همراه با CBC، سابقه بیمار و سایر اطلاعات آزمایشگاهی تفسیر میشوند. مشاهده بلاست، سلولهای لنفوئیدی مشکوک، دیسپلازی قابل توجه، پارازیتهای خونی یا یافتههای مطرحکننده بدخیمی از مهمترین دلایل ارجاع لام به پاتولوژیست یا هماتولوژیست هستند.
بنابراین در گزارش نهایی بهتر است مشخص شود که نتیجه حاصل از «بازبینی میکروسکوپی»، «شمارش افتراقی دستی» یا «تفسیر پاتولوژیست» است.
چه زمانی بررسی اسمیر خون محیطی ضرورت دارد؟
اسمیر خون محیطی زمانی بررسی میشود که فلگ دستگاه، نتیجه عددی غیرمنتظره، دلتا چک ناموفق یا شک بالینی نشان دهد مشاهده مستقیم سلولها میتواند اطلاعات بیشتری ایجاد کند. تمام نمونههای CBC به بررسی میکروسکوپی نیاز ندارند.
- فلگ بلاست، لنفوسیت غیرطبیعی، گرانولوسیت نابالغ یا NRBC در آنالایزر
- فلگ تجمع پلاکتی یا پلاکت غولآسا
- نتایج خارج از محدوده اندازهگیری یا خطی بودن دستگاه
- اختلاف غیرمنتظره میان هموگلوبین، هماتوکریت و تعداد گلبول قرمز
- افزایش غیرقابل توجیه MCHC
- کاهش یا افزایش شدید WBC، هموگلوبین یا پلاکت
- تغییر قابل توجه نتیجه نسبت به آزمایش قبلی یا شکست دلتا چک (Delta Check)
- پانسیتوپنی یا کاهش همزمان دو رده سلولی
- شک بالینی به همولیز، میکروآنژیوپاتی ترومبوتیک، بدخیمی خونی یا عفونت انگلی
- درخواست بررسی مورفولوژی در نوزادان و بیماران هماتولوژی
- تأیید نتایج غیرمنتظره یا بررسی احتمال خطای پیشتحلیلی
نکته برای مسئول فنی: حدود عددی ایجادکننده اسمیر باید با توجه به جمعیت بیماران، بخش بستری یا سرپایی، سن، عملکرد دستگاه و نرخ یافتههای مثبت در همان آزمایشگاه اعتبارسنجی شوند. استفاده مستقیم از یک عدد ثابت برای تمام آزمایشگاهها رویکرد استانداردی نیست.
برای آشنایی با معنای هشدارهای سل کانتر و تصمیمگیری درباره زمان بازبینی لام، راهنمای تخصصی فلگهای CBC را مطالعه کنید.
فلگ های CBC چیست؟ راهنمای تفسیر Flagهای سل کانتر و زمان بررسی اسمیر
مرحله پیشتحلیلی گزارش اسمیر خون محیطی چگونه کنترل میشود؟
پیش از گزارش اسمیر باید هویت بیمار، نوع ضدانعقاد، وجود لخته، زمان نمونهگیری، کیفیت گسترش و کیفیت رنگآمیزی کنترل شود. لام نامناسب میتواند ناهنجاری کاذب ایجاد کند و گزارش دقیق از یک لام نامناسب به دست نمیآید.
مشخصات نمونه خون محیطی
نمونه معمولاً خون وریدی حاوی K2EDTA یا K3EDTA است. لوله باید دارای مشخصات صحیح بیمار، بهدرستی پرشده، فاقد لخته و پیش از تهیه اسمیر بهآرامی مخلوط شده باشد.
توصیه رایج این است که اسمیر نمونه EDTA حداکثر طی چهار ساعت پس از خونگیری تهیه شود؛ در حالت ایدهآل، تهیه لام در دو ساعت اول کیفیت بهتری ایجاد میکند. تأخیر میتواند باعث ایجاد واکوئل، تغییر لوبولاسیون هسته، آپوپتوز نوتروفیلها، افزایش سلولهای اسمج، ایجاد اکینوسیت و تغییر ظاهر پلاکتها شود.
یک مطالعه در سال ۲۰۲۵ نشان داد که شمارش افتراقی لکوسیتی در بعضی نمونهها تا ۱۲ ساعت و ارزیابی مورفولوژی تا حدود ۸ ساعت ممکن است همچنان قابل انجام باشد؛ اما نویسندگان تأکید کردند که این یافتهها هنوز جایگزین توصیه استاندارد تهیه اسمیر در چهار ساعت اول نشدهاند.
ویژگیهای یک اسمیر مناسب
- حدود دو سوم تا سه چهارم طول لام را بپوشاند.
- دارای لبه پرمانند (Feathered Edge) مشخص باشد.
- فاقد خطوط، سوراخ، موج و تجمع غیرطبیعی سلولها باشد.
- در ناحیه تکلایه (Monolayer) گلبولهای قرمز تماس مختصر داشته ولی روی هم قرار نگرفته باشند.
- ضخامت آن بهتدریج از قسمت ابتدایی به سمت انتها کاهش یابد.
- رنگآمیزی یکنواخت و زمینه تمیز داشته باشد.
چه زمانی لام را تکرار کنیم؟ اگر گسترش بیش از حد ضخیم یا نازک، فاقد ناحیه تکلایه، دارای رسوب شدید رنگ، آلوده، خطدار یا برای شناسایی سلولها نامناسب است، لام مجدد تهیه شود. اگر نمونه قابل تکرار نیست، محدودیت بررسی صریحاً در گزارش ثبت شود.
برای تسلط بر ساخت لام گوهای استاندارد و رفع اشکالات گسترش، آموزش مرحلهبهمرحله تهیه اسمیر را ببینید.
کیفیت رنگآمیزی مستقیماً بر تشخیص گرانولها، کروماتین و رنگپذیری RBC اثر دارد.
روش نظاممند بررسی لام و ثبت یافتههای اسمیر
بررسی استاندارد لام از مشاهده کلی با بزرگنمایی کم آغاز میشود، در ناحیه تکلایه ادامه مییابد و با بررسی دقیق سلولها زیر عدسی روغنی و تطبیق با CBC کامل میشود. نادیده گرفتن لبه پرمانند یا بررسی فقط چند میدان میتواند به از دست رفتن سلولهای بزرگ و تجمعهای پلاکتی منجر شود.
مرحله اول: بررسی با بزرگنمایی کم
ابتدا لام با عدسی ۱۰× مشاهده میشود. کیفیت گسترش و رنگآمیزی، توزیع سلولها، تجمع پلاکتی، آگلوتیناسیون RBC، رولو، حضور سلولهای بسیار بزرگ و ناحیه مناسب برای بررسی دقیق ارزیابی میشوند.
مرحله دوم: ارزیابی ناحیه تکلایه
در ناحیهای که گلبولهای قرمز تقریباً یکدیگر را لمس میکنند اما همپوشانی قابل توجه ندارند، مورفولوژی RBC، تخمین پلاکت و توزیع لکوسیتها بررسی میشود.
مرحله سوم: بررسی با عدسی روغنی ۱۰۰×
ارزیابی دقیق ویژگیهای هسته و سیتوپلاسم گلبولهای سفید، اشکال اختصاصی RBC، اینکلوژنها، گرانولاسیون پلاکت و میکروارگانیسمها باید با بزرگنمایی ۱۰۰۰ برابر انجام شود.
مرحله چهارم: تطبیق با CBC و اطلاعات دستگاه
اسمیر نباید جدا از نتایج دستگاه گزارش شود. WBC و شمارش افتراقی، RBC، هموگلوبین، هماتوکریت، MCV، MCH، MCHC، RDW، پلاکت، MPV، هیستوگرامها، نمودارهای پراکندگی، فلگها، نتایج قبلی و مشخصات بیمار باید در نظر گرفته شوند.
الگوریتم عملی تصمیمگیری کارشناس آزمایشگاه
- یافته اولیه: فلگ، نتیجه عددی غیرمنتظره، دلتا چک ناموفق یا درخواست بالینی را مشخص کنید.
- کنترل نمونه: هویت، لخته، نسبت خون به EDTA، زمان نمونهگیری و مخلوط شدن نمونه را بررسی کنید.
- کنترل دستگاه: QC، خطی بودن، هیستوگرام و نمودار پراکندگی را مرور کنید و در صورت نیاز نمونه را تکرار کنید.
- بررسی لام: لبه پرمانند، ناحیه تکلایه و میدانهای روغنی را نظاممند مشاهده کنید.
- تطبیق: یافته میکروسکوپی را با CBC و سابقه قبلی بیمار مقایسه کنید.
- تصمیم: گزارش، تکرار نمونه، شمارش جایگزین، شمارش افتراقی دستی یا ارجاع به پاتولوژیست را انتخاب کنید.
- پسآزمایشی: یافته بحرانی را اطلاع دهید و نام دریافتکننده، ساعت و Read-back را مستند کنید.
هیستوگرام میتواند جمعیت دیمورفیک، تغییر اندازه سلولها و برخی تداخلهای تحلیلی را قبل از گزارش نشان دهد.
برای اجرای صحیح شمارش افتراقی و شناخت مسیر حرکت روی لام، راهنمای دیف هماتولوژی را مرور کنید.
اجزای استاندارد گزارش مورفولوژی خون محیطی
گزارش استاندارد باید کفایت نمونه، یافتههای هر سه رده سلولی، شمارش افتراقی انجامشده، کامنت تفسیری و مسیر بازبینی یا اطلاعرسانی را ثبت کند. ساختار ثابت گزارش، تفاوت بین مشاهدهگران را کاهش میدهد.
- مشخصات بیمار، نمونه و زمان تهیه لام
- وضعیت کفایت نمونه و کیفیت اسمیر
- یافتههای گلبول قرمز
- یافتههای گلبول سفید
- یافتههای پلاکتی
- شمارش افتراقی دستی، در صورت انجام
- تفسیر یا کامنت نهایی
- نام یا کد فرد بررسیکننده
- ثبت ارجاع به مسئول فنی یا پاتولوژیست
- مستندسازی اطلاعرسانی یافتههای بحرانی
نحوه گزارش مورفولوژی گلبولهای قرمز
گزارش گلبول قرمز بهتر است به ترتیب اندازه، رنگپذیری، تنوع اندازه، جمعیت دیمورفیک، شکلهای اختصاصی، اینکلوژنها و نحوه توزیع سلولها نوشته شود. شاخصهای دستگاه برای اندازه و محتوای هموگلوبین معمولاً دقیقتر از برآورد صرفاً چشمی هستند.
اندازه و تنوع اندازه گلبول قرمز
برای تعیین میکروسیتوز یا ماکروسیتوز، MCV آنالایزر معمولاً دقیقتر از برآورد چشمی است. بنابراین ابتدا MCV در نظر گرفته میشود و سپس یافته میکروسکوپی برای تأیید یا شناسایی جمعیتهای مخلوط سلولی استفاده میشود.
- میکروسیتوز (Microcytosis)
- ماکروسیتوز (Macrocytosis)
- ماکرووالوسیت (Macro-ovalocyte)
- آنیزوسیتوز (Anisocytosis)
- جمعیت دوشکلی یا دیمورفیک (Dimorphic Population)
شدت آنیزوسیتوز بهتر است با RDW دستگاه تطبیق داده شود. اگر دو جمعیت مجزای سلولی دیده شود، فقط نوشتن «آنیزوسیتوز» کافی نیست و باید وجود جمعیت دیمورفیک و ویژگی هر دو جمعیت توضیح داده شود.
رنگپذیری و پلیکرومازی
هیپوکرومی (Hypochromia) زمانی مطرح است که ناحیه رنگپریده مرکزی بیش از یک سوم قطر سلول باشد. MCH و تا حدی MCHC باید در تفسیر این یافته در نظر گرفته شوند.
پلیکرومازی (Polychromasia) بیانگر حضور گلبولهای قرمز نابالغ با رنگ آبی ـ خاکستری است و معمولاً با رتیکولوسیتوز ارتباط دارد. در صورت مشاهده پلیکرومازی قابل توجه، بررسی شمارش رتیکولوسیت میتواند مفید باشد.
شکلهای اختصاصی گلبول قرمز
بهجای استفاده تنها از اصطلاح کلی «پویکیلوسیتوز»، باید شکل اختصاصی سلولها مانند اسفروسیت، شیستوسیت، تارگت سل، الیپتوسیت، اوالوسیت، سلول اشکی، آکانتوسیت، اکینوسیت، استوماتوسیت، بایت سل، بلیستر سل، سلول داسی و سلول منقبض نامنظم گزارش شود.
تفسیر عملی: یک شکل اختصاصی میتواند از شدت کلی پویکیلوسیتوز مهمتر باشد. برای مثال، گزارش درصد شیستوسیت یا وجود اسفروسیت اطلاعات بیشتری از عبارت کلی «پویکیلوسیتوز مثبت» در اختیار پزشک قرار میدهد.
برای تفسیر صحیح اندازه و مقدار هموگلوبین متوسط سلول، محدودههای MCV و MCH را مرور کنید.
MCH و MCHC مفاهیم یکسانی نیستند و در تفسیر هیپوکرومی باید تفاوت آنها روشن باشد.
درجهبندی استاندارد مورفولوژی RBC چگونه است؟
بر اساس توصیه ICSH، بیشتر ناهنجاریهای مورفولوژی با دو سطح ۲+ و ۳+ گزارش میشوند و درجه ۱+ بهطور اختصاصی برای شیستوسیت حفظ شده است. استفاده از ۱+، ۲+، ۳+ و ۴+ برای تمام یافتهها، بدون تعریف درصدی در SOP، میتواند میان مشاهدهگران اختلاف ایجاد کند.
این حدود برای استانداردسازی گزارش پیشنهاد شدهاند، اما هر آزمایشگاه باید روش شمارش، تعداد سلولهای ارزیابیشده و نحوه تبدیل درصد به درجه را در دستورالعمل اجرایی خود تعریف کند.
شیستوسیت در گزارش اسمیر خون محیطی چگونه ثبت میشود؟
شیستوسیت باید تا حد امکان بهصورت درصدی گزارش شود؛ بیش از ۱ درصد شیستوسیت در بزرگسالان و نوزادان ترم، زمانی که شیستوسیت یافته غالب اسمیر باشد، از نظر میکروآنژیوپاتی ترومبوتیک مشکوک تلقی میشود. این آستانه بهتنهایی تشخیص بیماری نیست و باید با شواهد همولیز و وضعیت بالینی تطبیق داده شود.
شیستوسیتها قطعات گلبول قرمز با زوایای تیز، لبههای مستقیم، اشکال کلاهخودی یا قطعات کوچک نامنظم هستند. بر اساس بهروزرسانی ICSH در سال ۲۰۲۱، درجهبندی پیشنهادی عبارت است از:
- کمتر از ۱ درصد: ۱+ یا Few
- ۱ تا ۲ درصد: ۲+ یا Moderate
- بیش از ۲ درصد: ۳+ یا Many
شیستوسیت بیش از ۱ درصد بهتنهایی تشخیص پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک (Thrombotic Thrombocytopenic Purpura; TTP)، سندرم همولیتیک اورمیک یا سایر انواع میکروآنژیوپاتی ترومبوتیک (Thrombotic Microangiopathy; TMA) را قطعی نمیکند. نتیجه باید همراه با تعداد پلاکت، LDH، بیلیروبین، هاپتوگلوبین، رتیکولوسیت، عملکرد کلیه و وضعیت بالینی تفسیر شود.
نمونه گزارش فارسی: شیستوسیتها حدود ۱٫۵ درصد گلبولهای قرمز را تشکیل میدهند. در صورت وجود شواهد بالینی و آزمایشگاهی همولیز، بررسی فوری از نظر میکروآنژیوپاتی ترومبوتیک توصیه میشود.
English report comment: Schistocytes comprise approximately 1.5% of red blood cells. If clinical and laboratory evidence of hemolysis is present, urgent evaluation for thrombotic microangiopathy is recommended.
برای مشاهده معیارهای شناسایی، روش شمارش استاندارد و افتراق شیستوسیت از سلولهای مشابه، مقاله اختصاصی زیر را مطالعه کنید.
گزارش اینکلوژنها، NRBC، رولو و آگلوتیناسیون
اینکلوژنهای RBC، گلبول قرمز هستهدار و الگوی توزیع غیرطبیعی باید با نام اختصاصی ثبت شوند. عبارت کلی «RBC morphology abnormal» برای انتقال اهمیت این یافتهها کافی نیست.
بازوفیلیک استیپلینگ، اجسام هاول–ژولی، اجسام پاپنهایمر، کریستالهای داخل سلولی هموگلوبین، انگلهای داخل گلبول قرمز و گلبول قرمز هستهدار (Nucleated Red Blood Cell; NRBC) از یافتههایی هستند که باید با نام اختصاصی گزارش شوند.
برای NRBC بهتر است تعداد بهازای هر ۱۰۰ WBC یا تعداد مطلق در واحد حجم گزارش شود. در صورت بالا بودن NRBC، شمارش WBC باید در دستگاههایی که اصلاح خودکار انجام نمیدهند تصحیح شود.
آگلوتیناسیون (Agglutination) و تشکیل رولو (Rouleaux Formation) باید جداگانه گزارش شوند. آگلوتیناسیون میتواند باعث کاهش کاذب RBC و افزایش کاذب MCV و MCHC شود، در حالی که رولو بیشتر با افزایش پروتئینهای پلاسما ارتباط دارد.
برای افتراق رولو از آگلوتیناسیون و اجرای تکنیک جایگزینی سالین، راهنمای زیر کاربردی است.
RDW برای سنجش ناهمگونی اندازه RBC مکمل مهم مشاهده میکروسکوپی آنیزوسیتوز است.
برای ارتباط الگوی میکروسیتیک، ماکروسیتیک یا نورموسیتیک با علتهای کمخونی، این طبقهبندی را ببینید.
وجود اسفروسیت باید با CBC، MCHC، رتیکولوسیت و آزمایشهای اختصاصیتر تطبیق داده شود.
گلبولهای سفید در اسمیر چگونه گزارش میشوند؟
گزارش WBC باید شمارش افتراقی، تعداد سلولهای شمارششده، سلولهای نابالغ یا غیرطبیعی و تغییرات هستهای و سیتوپلاسمی معنیدار را مشخص کند. برای تفسیر نوتروپنی، لنفوسیتوز، مونوسیتوز، ائوزینوفیلی و بازوفیلی، تعداد مطلق از درصد تنها قابل اعتمادتر است.
شمارش افتراقی دستی چند سلول انجام میشود؟
در بررسی روتین معمولاً حداقل ۱۰۰ لکوسیت شمارش میشود. شمارش ۲۰۰ سلول در حضور سلولهای غیرطبیعی یا نابالغ، شک به لوسمی حاد یا نئوپلاسم میلوئیدی، نیاز به برآورد دقیقتر بلاست و برخی برنامههای اعتبارسنجی مناسبتر است. اگر به علت لکوپنی تعداد کافی سلول وجود ندارد، تعداد واقعی سلولهای شمارششده در گزارش نوشته شود.
چه سلولهایی در دیفرانسیل دستی ثبت میشوند؟
نوتروفیل سگمانته، نوتروفیل باند در صورت تعریف استاندارد، لنفوسیت، مونوسیت، ائوزینوفیل، بازوفیل، متامیلوسیت، میلوسیت، پرومیلوسیت، بلاست، لنفوسیت واکنشی و در صورت مشاهده پلاسماسل ثبت میشوند. NRBC باید به روش تعریفشده آزمایشگاه جداگانه گزارش شود.
تغییرات واکنشی و دیسپلاستیک نوتروفیل
گرانولاسیون سمی، اجسام دوله، واکوئولاسیون سیتوپلاسمی، تغییرات دژنراتیو، شیفت به چپ، هیپرسگمانتاسیون، هیپوگرانولاسیون و فرمهای شبه پلگر–هوئت در صورت قابل توجه بودن گزارش میشوند.
نمونه گزارش واکنش التهابی: در نوتروفیلها گرانولاسیون سمی و اجسام دوله مشاهده میشود. این الگو میتواند با پاسخ التهابی یا عفونی همراه باشد و باید با وضعیت بالینی بیمار تطبیق داده شود.
English report comment: Neutrophils show toxic granulation and Döhle bodies. These findings may accompany a significant inflammatory or infectious response and should be correlated clinically.
وجود واکوئل بهتنهایی نباید عفونت شدید تلقی شود؛ زیرا تأخیر در تهیه لام و اثر EDTA نیز میتواند نمای مشابه ایجاد کند.
لنفوسیت واکنشی یا سلول لنفوئیدی غیرطبیعی؟
اصطلاح «Atypical Lymphocyte» مبهم است و میتواند هم برای لنفوسیت واکنشی و هم برای سلول مشکوک به نئوپلاسم استفاده شود. بهتر است برای نمای خوشخیم از «لنفوسیت واکنشی»، برای جمعیت مشکوک از «سلول لنفوئیدی غیرطبیعی» و برای سلول واجد معیارهای مورفولوژیک بلاست از «بلاست» استفاده شود.
اگر ماهیت سلول قطعی نیست، نباید تشخیص بیش از حد قطعی داده شود. گزارش مناسب میتواند چنین باشد: «جمعیتی از سلولهای لنفوئیدی غیرطبیعی مشاهده شد. جهت تعیین ماهیت جمعیت سلولی، بررسی توسط پاتولوژیست و در صورت صلاحدید فلوسایتومتری توصیه میشود.»
مونوسیتها و سلولهای رده مونوسیتی
توصیه جدید ICSH بر هماهنگسازی نامگذاری سلولهای رده مونوسیتی تأکید دارد. مونوسیت بالغ، پرومونوسیت و مونوبلاست از نظر بالینی یکسان نیستند و بهویژه پرومونوسیت در نئوپلاسمهای مونوسیتی یک سلول معادل بلاست محسوب میشود. در موارد مشکوک، طبقهبندی باید توسط فرد دارای صلاحیت و همراه با بررسیهای تکمیلی انجام شود.
بلاست در اسمیر چگونه گزارش میشود؟
مشاهده هر تعداد بلاست جدید از یافتههای مهم اسمیر است. درصد بلاست، تعداد سلولهای شمارششده، وجود Auer Rod، ارجاع برای بازبینی و اطلاعرسانی مطابق سیاست یافتههای بحرانی باید ثبت شوند.
هشدار: مشاهده پرومیلوسیتهای غیرطبیعی همراه با گرانولهای فراوان یا Auer Rodهای متعدد، بهویژه در بیمار دارای اختلال انعقادی، باید فوراً اطلاعرسانی شود؛ زیرا میتواند مطرحکننده لوسمی پرومیلوسیتی حاد باشد.
نمونه گزارش: حدود ۱۲ درصد سلولهای شمارششده دارای مورفولوژی بلاست هستند. نتیجه توسط پاتولوژیست بازبینی شد. بررسی فوری مغز استخوان، فلوسایتومتری و مطالعات تکمیلی هماتولوژی توصیه میشود.
اگر تعداد WBC دستگاه قابل اعتماد نیست یا نیاز به روش دستی وجود دارد، اصول رقیقسازی و محاسبه را در راهنمای زیر ببینید.
پلاکتها در گزارش اسمیر خون محیطی چگونه ارزیابی میشوند؟
گزارش پلاکت باید تطابق تعداد تقریبی با دستگاه، اندازه و گرانولاسیون پلاکتها و وجود یا عدم وجود تجمع را مشخص کند. لبه پرمانند و کنارههای لام باید همیشه برای یافتن تجمع پلاکتی بررسی شوند.
تخمین تعداد پلاکت
تعداد پلاکتها در چند میدان روغنی متوالی بررسی و میانگین گرفته میشود. تبدیل میانگین پلاکت در هر میدان به تعداد پلاکت در واحد حجم باید با ضریب اعتبارسنجیشده همان میکروسکوپ و روش آزمایشگاه انجام شود. استفاده از ضریب ثابت ۱۵ یا ۲۰ برای تمام میکروسکوپها صحیح نیست؛ زیرا قطر میدان دید و نوع عدسی بر برآورد اثر میگذارد.
نتیجه تخمین میتواند بهصورت کافی، کاهشیافته، بهشدت کاهشیافته یا افزایشیافته گزارش شود و باید با شمارش دستگاه تطبیق داده شود.
تجمع پلاکتی و ترومبوسیتوپنی کاذب
در صورت وجود تجمع، شمارش دستگاه احتمالاً کمتر از مقدار واقعی است. نمونه کامنت مناسب: «تجمع پلاکتی در لام مشاهده شد؛ بنابراین شمارش پلاکت ممکن است بهطور کاذب کاهش یافته باشد. تکرار نمونهگیری مطابق روش اعتبارسنجیشده آزمایشگاه، از جمله استفاده از لوله سیترات، توصیه میشود.»
در نمونه سیتراته باید اثر رقیق شدن نمونه در محاسبه نتیجه در نظر گرفته شود. تجمع پلاکتی در برخی بیماران ممکن است با سیترات نیز ادامه پیدا کند.
پلاکتهای بزرگ و غولآسا
بر اساس ICSH، پلاکتهای غولآسا در صورت حضور در ۱۱ تا ۲۰ درصد پلاکتها بهصورت ۲+ و در بیش از ۲۰ درصد بهصورت ۳+ گزارش میشوند. پلاکتهای بسیار بزرگ ممکن است توسط برخی آنالایزرها در محدوده RBC شمارش شوند و موجب کاهش کاذب تعداد پلاکت شوند.
نمونه کامنت: پلاکتهای بزرگ و غولآسا مشاهده میشوند. شمارش خودکار پلاکت ممکن است کمتر از مقدار واقعی باشد.
اگر شمارش دستگاه با اسمیر تطابق ندارد، روش آمونیوم اگزالات و فرمول شمارش دستی پلاکت میتواند روش جایگزین باشد.
کدام یافتههای اسمیر نیازمند اطلاعرسانی فوری هستند؟
بلاست جدید، پرومیلوسیت غیرطبیعی یا Auer Rod، انگل مالاریا، شواهد مورفولوژیک TMA و سایر یافتههای دارای خطر فوری باید پس از تأیید، طبق سیاست یافتههای بحرانی آزمایشگاه اطلاع داده شوند. فهرست نهایی و زمان مجاز اطلاعرسانی را مسئول فنی هر آزمایشگاه تعیین میکند.
- مشاهده بلاست برای نخستین بار
- پرومیلوسیت غیرطبیعی یا Auer Rod
- شیستوسیت بیش از ۱ درصد همراه با شواهد همولیز یا ترومبوسیتوپنی
- انگل مالاریا یا سایر پارازیتهای خونی
- باکتری یا قارچ داخل یا خارج سلولی در نمونه مناسب
- پانسیتوپنی همراه با سلولهای غیرطبیعی
- جمعیت لنفوئیدی مشکوک به بدخیمی
- فاگوسیتوز غیرطبیعی یا یافته مطرحکننده سندرمهای شدید التهابی
- تجمع پلاکتی در بیماری که شمارش پلاکت بسیار پایین گزارش شده است
مستندسازی الزامی: نام فرد اطلاعدهنده، نام دریافتکننده، تاریخ، ساعت، نتیجه Read-back و اقدام انجامشده باید مطابق SOP آزمایشگاه ثبت شود. گزارش عددی یا مورفولوژیک قبل از بررسی هویت و کیفیت نمونه نباید بهعنوان یافته بحرانی معتبر تلقی شود.
قالب استاندارد گزارش اسمیر خون محیطی
یک قالب ثابت با چهار بخش کیفیت نمونه، RBC، WBC و پلاکت و یک کامنت نهایی، گزارش را کامل و قابل مقایسه میکند. نمونه زیر باید متناسب با یافته واقعی هر بیمار تکمیل شود.
کیفیت نمونه و لام:
نمونه EDTA فاقد لخته و اسمیر از نظر تهیه و رنگآمیزی مناسب است.
RBC:
گلبولهای قرمز عمدتاً میکروسیتیک و هیپوکروم هستند. آنیزوسیتوز ۳+، الیپتوسیت ۲+ و تعدادی تارگت سل مشاهده میشود. جمعیت دیمورفیک مشاهده نشد.
WBC:
شمارش افتراقی دستی بر مبنای ۱۰۰ سلول انجام شد. شیفت به چپ یا بلاست مشاهده نشد. مورفولوژی لنفوسیتها و مونوسیتها بدون تغییر قابل توجه است.
Platelet:
تعداد پلاکتها در بررسی میکروسکوپی با نتیجه دستگاه تطابق دارد. تجمع پلاکتی مشاهده نشد. تعدادی پلاکت بزرگ وجود دارد.
Comment:
نمای مورفولوژیک با کمخونی میکروسیتیک هیپوکروم سازگار است. تطبیق با فریتین و سایر شاخصهای وضعیت آهن توصیه میشود.
نمونه گزارشهای کاربردی اسمیر خون محیطی
نمونه گزارش اسمیر طبیعی
«مورفولوژی گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها در محدوده قابل قبول است. سلول نابالغ یا غیرطبیعی مشاهده نشد. تجمع پلاکتی وجود ندارد.» بهتر است از عبارت «اسمیر کاملاً نرمال است» اجتناب شود؛ زیرا بررسی اسمیر جایگزین تمام ارزیابیهای هماتولوژیک نیست.
نمونه گزارش کمخونی میکروسیتیک
«میکروسیتوز و هیپوکرومی متوسط همراه با آنیزوسیتوز قابل توجه و تعدادی الیپتوسیت مشاهده میشود. یافتهها میتوانند با فقر آهن همراه باشند؛ تطبیق با فریتین و مطالعات آهن توصیه میشود.»
نمونه گزارش کمخونی مگالوبلاستیک احتمالی
«ماکرووالوسیتها همراه با آنیزوسیتوز و نوتروفیلهای هیپرسگمانته مشاهده میشوند. این الگو میتواند در اختلالات مگالوبلاستیک دیده شود؛ بررسی ویتامین B12، فولات و سایر علل ماکروسیتوز پیشنهاد میشود.»
نمونه گزارش همولیز میکروآنژیوپاتیک
«شیستوسیتها حدود ۲ درصد گلبولهای قرمز را تشکیل میدهند و پلیکرومازی نیز مشاهده میشود. در صورت وجود ترومبوسیتوپنی یا شواهد آزمایشگاهی همولیز، بررسی فوری از نظر میکروآنژیوپاتی ترومبوتیک توصیه میشود.»
نمونه گزارش پاسخ التهابی
«نوتروفیلی همراه با گرانولاسیون سمی، اجسام دوله و واکوئولاسیون سیتوپلاسمی مشاهده میشود. یافتهها میتوانند با پاسخ التهابی یا عفونی قابل توجه همراه باشند و باید با شرایط بالینی بیمار تطبیق داده شوند.»
نمونه گزارش لنفوسیتهای واکنشی
«لنفوسیتهای واکنشی با سیتوپلاسم بازوفیلیک فراوان مشاهده میشوند. بلاست یا جمعیت یکنواخت لنفوئیدی مشکوک در لام دیده نشد.»
نمونه گزارش مشکوک به بدخیمی خونی
«جمعیتی از سلولهای تکهستهای غیرطبیعی با نسبت هسته به سیتوپلاسم بالا و کروماتین ظریف مشاهده شد. بررسی توسط پاتولوژیست و انجام فلوسایتومتری جهت تعیین ماهیت سلولها توصیه میشود.»
نمونه گزارش ترومبوسیتوپنی کاذب
«تجمعهای متعدد پلاکتی، بهویژه در لبه پرمانند لام، مشاهده شد. شمارش خودکار پلاکت قابل اعتماد نیست و احتمال ترومبوسیتوپنی کاذب وابسته به EDTA مطرح است. تکرار آزمایش با نمونه جدید و ضدانعقاد جایگزین توصیه میشود.»
شمارش رتیکولوسیت برای تفکیک پاسخ مناسب و ناکافی مغز استخوان در کمخونی ضروری است.
در کمخونی، درصد خام رتیکولوسیت باید با هماتوکریت بیمار اصلاح شود.
شاخص تولید رتیکولوسیت شدت کمخونی و زمان بلوغ رتیکولوسیت را نیز در نظر میگیرد.
برای محاسبه سریع شاخص تولید رتیکولوسیت از ابزار آنلاین هموستیکا استفاده کنید.
چه آزمایشهایی برای تکمیل تفسیر اسمیر درخواست میشوند؟
تست تکمیلی باید بر اساس الگوی مورفولوژی انتخاب شود. رتیکولوسیت برای ارزیابی پاسخ مغز استخوان، تست آنتیگلوبولین مستقیم برای همولیز ایمنی، فلوسایتومتری برای جمعیت سلولی مشکوک و آزمایشهای آهن یا ویتامینها برای برخی الگوهای کمخونی کاربرد دارند.
وجود اسفروسیت، پلیکرومازی و شواهد همولیز میتواند نیاز به بررسی همولیز ایمنی را مطرح کند.
کومبس غیر مستقیم برای بررسی آنتیبادیهای آزاد سرم کاربرد دارد و جایگزین DAT نیست.
پلیکرومازی اسمیر باید با شمارش رتیکولوسیت و وضعیت کمخونی تطبیق داده شود.
در نبود شمارش معتبر دستگاه، روش دستی RBC باید فقط با کنترل کیفیت و رقیقسازی صحیح انجام شود.
خطاهای رایج در گزارش اسمیر خون محیطی
مهمترین خطاها شامل گزارش یافتههای جزئی و بیاهمیت، درجهبندی تعریفنشده، تشخیص قطعی بر پایه یک علامت، ندیدن لبه پرمانند و بیتوجهی به زمان تهیه لام هستند. بیشتر این خطاها با چکلیست ثابت و بازبینی موارد دشوار قابل کاهشاند.
گزارش تمام یافتههای جزئی
ثبت تعداد اندکی اکینوسیت، الیپتوسیت یا سایر تغییرات غیراختصاصی ممکن است گزارش را شلوغ و گمراهکننده کند. تمرکز باید بر یافتههای قابل توجه و دارای ارزش بالینی باشد.
استفاده از سیستم درجهبندی نامشخص
اگر ۱+، ۲+ یا ۳+ بدون تعریف استفاده شود، پزشک و کارکنان مختلف برداشت یکسانی از نتیجه نخواهند داشت. حدود هر درجه باید در SOP مشخص باشند.
تشخیص قطعی بر اساس یک یافته
تارگت سل بهتنهایی تالاسمی را ثابت نمیکند، اسفروسیت بهتنهایی تشخیص اسفروسیتوز ارثی نیست و شیستوسیت نیز بهتنهایی TTP را اثبات نمیکند.
توجه نکردن به لبه پرمانند
ندیدن تجمع پلاکتی یا سلولهای بزرگ در لبه لام میتواند باعث گزارش اشتباه ترومبوسیتوپنی یا از دست رفتن سلولهای غیرطبیعی شود.
گزارش درصد بدون تعداد مطلق
برای مثال، ۶۰ درصد لنفوسیت در یک بیمار دارای WBC پایین ممکن است لنفوسیتوز واقعی نباشد. تعداد مطلق باید محاسبه و تفسیر شود.
نادیده گرفتن زمان تهیه لام
تأخیر میتواند تغییرات شبهدیسپلاستیک، واکوئل، اسمج سل و تغییر شکل سلولها ایجاد کند. این مسئله بهویژه در ارزیابی MDS اهمیت دارد.
اعتماد کامل به سیستم دیجیتال
سیستمهای مورفولوژی دیجیتال میتوانند سرعت و استانداردسازی را افزایش دهند، اما در شناسایی تجمع پلاکتی در لبه پرمانند، پارازیتهای خونی، نمونههای دارای WBC پایین و برخی ناهنجاریهای RBC محدودیت دارند. در صورت اختلاف با فلگ دستگاه یا شک بالینی، میکروسکوپی مستقیم ضروری است.
کنترل کیفیت گزارش اسمیر خون محیطی شامل چه مواردی است؟
کنترل کیفیت گزارش اسمیر علاوه بر رنگآمیزی، شامل استانداردسازی واژگان، ارزیابی صلاحیت مشاهدهگران، مقایسه بین افراد، پایش قوانین دستگاه و بازبینی منظم موارد اختلافی است. کیفیت گزارش یک فرایند پیشتحلیلی، تحلیلی و پسآزمایشی یکپارچه است.
- SOP مدون برای تهیه، رنگآمیزی، بررسی و گزارش
- تعریف دقیق اصطلاحات و درجات مورفولوژی
- نمونههای مرجع یا اطلس تصویری معتبر
- آموزش اولیه و ارزیابی دورهای صلاحیت کارکنان
- مقایسه بین مشاهدهگران و بازبینی موارد اختلافی توسط فرد ارشد
- شرکت در برنامه ارزیابی خارجی کیفیت
- پایش نرخ بازبینی اسمیر و میزان مثبت و منفی کاذب قوانین دستگاه
- بازنگری قوانین با تعویض دستگاه یا تغییر جمعیت بیماران
- ثبت و تحلیل خطاهای گزارشدهی
- تعریف مسیر ارجاع یافتههای مشکوک و بحرانی
راهنمای سال ۲۰۲۶ پیشنهاد میکند قوانین انتخاب اسمیر با نمونههای طبیعی و غیرطبیعی اعتبارسنجی شوند و نرخ منفی کاذب برای یافتههای مهم بهدقت پایش شود. فلگهای دستگاه نباید قواعد تغییرناپذیر تلقی شوند؛ زیرا عملکرد آنها در جمعیتها و دستگاههای مختلف یکسان نیست.
چکلیست قبل از تأیید نتیجه: نمونه مناسب است؟ لبه پرمانند دیده شد؟ یافته با CBC و فلگ دستگاه تطابق دارد؟ درصد یا درجه طبق SOP ثبت شده؟ محدودیت روش ذکر شده؟ نیاز به بازبینی دوم یا تماس فوری بررسی شده است؟
جمعبندی اصول گزارش اسمیر خون محیطی
گزارش اسمیر خون محیطی صرفاً فهرستی از نام سلولها نیست. گزارش استاندارد باید بر پایه لام مناسب، بررسی نظاممند، تطبیق با CBC و استفاده از اصطلاحات و درجات تعریفشده تهیه شود.
- اندازه و رنگ RBC ابتدا با شاخصهای دستگاه تطبیق داده شوند.
- شکل اختصاصی گلبول قرمز بهجای اصطلاح کلی پویکیلوسیتوز گزارش شود.
- شیستوسیت بهصورت درصدی و بر اساس معیار استاندارد شمارش شود.
- درصد WBC همراه با تعداد مطلق تفسیر شود.
- بلاست و سلولهای مشکوک بهسرعت ارجاع و اطلاعرسانی شوند.
- تجمع پلاکتی و احتمال ترومبوسیتوپنی کاذب در گزارش مشخص شود.
- از تشخیص قطعی بر اساس یافتههای غیراختصاصی خودداری شود.
- سیستم درجهبندی و قوانین بازبینی در هر آزمایشگاه اعتبارسنجی شوند.
یک گزارش دقیق و هدفمند میتواند فاصله میان مشاهده میکروسکوپی و تصمیمگیری بالینی را کاهش دهد؛ در حالی که گزارش مبهم، بیش از حد قطعی یا فاقد استاندارد ممکن است باعث آزمایشهای غیرضروری یا از دست رفتن یک یافته مهم شود.
۲۰ سؤال رایج درباره گزارش اسمیر خون محیطی
۱. گزارش اسمیر خون محیطی چیست؟
گزارش اسمیر خون محیطی شرح ساختاریافته مورفولوژی گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتهاست که همراه با CBC، فلگهای دستگاه و اطلاعات بیمار تفسیر میشود.
۲. آیا تمام نمونههای CBC به بررسی اسمیر نیاز دارند؟
خیر. بازبینی اسمیر معمولاً با فلگ دستگاه، نتایج عددی غیرمنتظره، دلتا چک ناموفق، سابقه بیمار یا شک بالینی فعال میشود و قوانین آن باید در هر آزمایشگاه اعتبارسنجی شوند.
۳. آیا مشاهده میکروسیتوز در لام برای تشخیص فقر آهن کافی است؟
خیر. میکروسیتوز و هیپوکرومی در فقر آهن شایعاند، اما در تالاسمی، برخی هموگلوبینوپاتیها، کمخونی بیماریهای مزمن و اختلالات سیدروبلاستیک نیز دیده میشوند و باید با فریتین و مطالعات آهن تطبیق داده شوند.
۴. آیا پویکیلوسیتوز باید بهتنهایی گزارش شود؟
بهتر است شکلهای اختصاصی گلبول قرمز مانند اسفروسیت، شیستوسیت، تارگت سل یا الیپتوسیت نام برده شوند؛ زیرا اصطلاح کلی پویکیلوسیتوز اطلاعات تشخیصی محدودی دارد.
۵. چه درصدی از شیستوسیت غیرطبیعی و مشکوک به TMA است؟
بیش از ۱ درصد شیستوسیت در بزرگسالان و نوزادان ترم، هنگامی که شیستوسیت یافته غالب باشد، از نظر TMA مشکوک است؛ اما تشخیص نهایی به شواهد همولیز، تعداد پلاکت و شرایط بالینی وابسته است.
۶. آیا تعداد ۱۰۰ سلول برای شمارش افتراقی کافی است؟
برای بسیاری از نمونههای روتین کافی است، اما در حضور سلولهای غیرطبیعی، درصد پایین بلاست، شک به نئوپلاسم خونی یا نیاز به دقت بیشتر، شمارش ۲۰۰ سلول مناسبتر است. تعداد واقعی سلولهای شمارششده باید ثبت شود.
۷. اگر پلاکتها تجمع داشته باشند میتوان تعداد دستگاه را گزارش کرد؟
شمارش دستگاه ممکن است بهطور کاذب پایین باشد. نتیجه باید با کامنت محدودکننده گزارش شود و نمونه جدید با روش اعتبارسنجیشده آزمایشگاه، مانند ضدانعقاد جایگزین، بررسی شود.
۸. پلاکتهای غولآسا چه اثری بر شمارش خودکار دارند؟
پلاکتهای بسیار بزرگ ممکن است خارج از آستانه تشخیص پلاکت قرار گیرند یا در محدوده RBC شمارش شوند؛ بنابراین تعداد خودکار پلاکت میتواند کمتر از مقدار واقعی باشد.
۹. آیا MCV طبیعی وجود میکروسیتوز یا ماکروسیتوز را رد میکند؟
خیر. در جمعیت دیمورفیک، میانگین MCV ممکن است طبیعی باشد؛ در حالی که دو جمعیت میکروسیت و ماکروسیت در اسمیر یا هیستوگرام دیده میشوند.
۱۰. مشاهده NRBC در خون محیطی چه اهمیتی دارد؟
NRBC میتواند در نوزادان طبیعی باشد، اما در بزرگسالان ممکن است با استرس شدید مغز استخوان، همولیز، هیپوکسی، فیبروز یا درگیری مغز استخوان همراه باشد و باید بهصورت تعداد در ۱۰۰ WBC یا تعداد مطلق گزارش شود.
۱۱. آیا لنفوسیت واکنشی همان لنفوسیت آتیپیک است؟
اصطلاح آتیپیک مبهم است. بهتر است در نمای خوشخیم از «لنفوسیت واکنشی» و در جمعیت مشکوک از «سلول لنفوئیدی غیرطبیعی» استفاده شود.
۱۲. مشاهده بلاست برای نخستین بار چگونه گزارش میشود؟
درصد بلاست، تعداد سلولهای شمارششده و وجود یا عدم وجود Auer Rod ثبت میشود؛ سپس لام باید طبق SOP توسط فرد ارشد یا پاتولوژیست بازبینی و یافته بهعنوان نتیجه مهم یا بحرانی اطلاعرسانی شود.
۱۳. اسمیر خون EDTA تا چند ساعت پس از نمونهگیری تهیه شود؟
برای کاهش تغییرات وابسته به زمان، اسمیر EDTA بهتر است در دو ساعت اول و مطابق توصیه رایج حداکثر تا چهار ساعت تهیه شود. پذیرش زمانهای طولانیتر باید با روش و شرایط آزمایشگاه اعتبارسنجی شود.
۱۴. چه زمانی باید لام اسمیر تکرار شود؟
اگر لام فاقد ناحیه تکلایه، بیش از حد ضخیم یا نازک، دارای رسوب شدید رنگ، آلوده، خطدار یا برای شناسایی سلولها نامناسب باشد، لام باید دوباره تهیه شود.
۱۵. بهترین عبارت برای گزارش اسمیر بدون یافته مهم چیست؟
میتوان نوشت: «ناهنجاری مورفولوژیک قابل توجهی در گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها مشاهده نشد و سلول نابالغ یا غیرطبیعی دیده نشد.» این عبارت دقیقتر از «اسمیر کاملاً طبیعی است» محسوب میشود.
۱۶. آیا سیستم دیجیتال میتواند کاملاً جایگزین میکروسکوپ شود؟
خیر، نه در همه سناریوها. تجمع پلاکتی در لبه پرمانند، پارازیتهای خونی، WBC بسیار پایین، لام نامناسب و اختلاف با فلگ دستگاه از مواردی هستند که بررسی مستقیم میکروسکوپی را ضروری میکنند.
۱۷. آیا گزارش اسمیر میتواند جایگزین فلوسایتومتری شود؟
خیر. اسمیر میتواند وجود جمعیت مشکوک را نشان دهد، اما تعیین منشأ و کلونال بودن بسیاری از سلولهای غیرطبیعی به فلوسایتومتری، بررسی مغز استخوان و آزمایشهای مولکولی یا سیتوژنتیک نیاز دارد.
۱۸. کامنت انگلیسی مناسب برای تجمع پلاکتی چیست؟
Platelet clumps are present; therefore, the automated platelet count may be spuriously decreased. Repeat testing with a new specimen collected according to the laboratory’s validated protocol is recommended.
۱۹. چه زمانی اسمیر باید به پاتولوژیست ارجاع شود؟
بلاست جدید، سلول لنفوئیدی غیرطبیعی، دیسپلازی قابل توجه، پرومیلوسیت غیرطبیعی، پارازیت خونی یا هر جمعیت سلولی که طبقهبندی آن قطعی نیست از مهمترین دلایل ارجاعاند.
۲۰. تفاوت اسکن لام با بازبینی کامل اسمیر چیست؟
اسکن لام برای پاسخ به یک سؤال مشخص مانند تجمع پلاکتی یا وجود بلاست انجام میشود؛ بازبینی کامل اسمیر، مورفولوژی هر سه رده سلولی را نظاممند ارزیابی میکند و ممکن است شامل دیفرانسیل دستی باشد.
منابع معتبر برای مطالعه بیشتر
اصول نامگذاری، درجهبندی و تصمیمگیری این مقاله بر راهنماها و مقالات داوریشده زیر استوار است. با انتخاب هر عنوان، صفحه منبع اصلی باز میشود.
Pozdnyakova O, et al. International Journal of Laboratory Hematology. 2026.
Practical Considerations in the Implementation of Peripheral Smear Review
Palmer L, et al. International Journal of Laboratory Hematology. 2015;37(3):287–303.
ICSH Recommendations for Nomenclature and Grading of Blood Cell Morphology
Zini G, et al. International Journal of Laboratory Hematology. 2021.
2021 Update of ICSH Recommendations for Schistocyte Quantitation
Zini G, et al. International Journal of Laboratory Hematology. 2026;48(1):12–25.
Irding A, Landgren F, Aardal E. International Journal of Laboratory Hematology. 2025;47(5):826–831.
International Consensus Group for Hematology Review.
Suggested Criteria for Action Following Automated CBC and Differential
Chase ML, Drews R, Zumberg MS. Blood Advances. 2023;7(13):3244–3252.
چگونه کامنت تفسیری مناسب برای اسمیر بنویسیم؟
کامنت تفسیری مناسب ابتدا یافته اصلی را بیان میکند، سپس اهمیت احتمالی آن را با زبان محتاطانه توضیح میدهد و در صورت نیاز یک اقدام تکمیلی مشخص پیشنهاد میکند. کامنت نباید از یک یافته غیراختصاصی به تشخیص قطعی برسد.
کامنت ضعیف
«اسمیر غیرطبیعی است؛ بررسی شود.»
کامنت بهتر
«میکروسیتوز و هیپوکرومی متوسط همراه با آنیزوسیتوز قابل توجه مشاهده میشود. این الگو میتواند در فقر آهن یا اختلالات هموگلوبین دیده شود؛ تطبیق با فریتین، مطالعات آهن و در صورت لزوم بررسی هموگلوبینوپاتی توصیه میشود.»
گزارش اسمیر باید الگوی مورفولوژیک را توصیف کند، اما نباید از یک یافته غیراختصاصی به تشخیص قطعی برسد.