تارگت سل چیست؟ تارگت‌سل یا سلول هدف، گلبول قرمزی با مرکز رنگ‌گرفته، حلقه روشن و حاشیه رنگی است. این یافته در تالاسمی، برخی هموگلوبینوپاتی‌ها، بیماری‌های کبدی و کاهش عملکرد طحال دیده می‌شود و به‌تنهایی تشخیص قطعی بیماری نیست.

تارگت سل چیست و چرا در اسمیر خون اهمیت دارد؟

تارگت سل (Target Cell) یا سلول هدف، نوعی گلبول قرمز با ظاهر شبیه سیبل است که در اسمیر خون محیطی دیده می‌شود. در این سلول، یک ناحیه رنگ‌گرفته مرکزی، حلقه‌ای روشن و سپس حاشیه‌ای رنگ‌گرفته در محیط گلبول مشاهده می‌شود.

تارگت‌سل که کودوسیت (Codocyte) نیز نام دارد، می‌تواند در تالاسمی، برخی هموگلوبینوپاتی‌ها، بیماری‌های کبدی و پس از برداشتن طحال دیده شود.

شکل تارگت سل زیر میکروسکوپ چگونه است؟

برای شناسایی تارگت‌سل در اسمیر رنگ‌آمیزی‌شده با رایت یا رایت–گیمسا، سه ناحیه را بررسی کنید:

• مرکز رنگ‌گرفته: تجمع هموگلوبین در بخش مرکزی سلول.
• حلقه روشن میانی: ناحیه‌ای کم‌رنگ که مرکز را احاطه می‌کند.
• حاشیه رنگ‌گرفته محیطی: حلقه‌ای از هموگلوبین در مجاورت غشای سلول.

این الگوی سه‌ناحیه‌ای، ظاهر مشخص «چشم گاوی» ایجاد می‌کند. اندازه تارگت‌سل‌ها ثابت نیست؛ بنابراین ممکن است در زمینه‌های مختلف، میکروسیتیک، نرموستیک یا همراه با جمعیتی از سلول‌های بزرگ‌تر دیده شوند. در اطلس تصویری انجمن هماتولوژی آمریکا نیز افزایش نسبت سطح غشا به حجم، ویژگی بنیادی این سلول توصیف شده است. [۱]

علت تشکیل تارگت سل: نسبت سطح غشا به حجم

مکانیسم اصلی تشکیل تارگت‌سل، افزایش نسبت سطح غشای گلبول قرمز به حجم آن است. این وضعیت می‌تواند از دو مسیر ایجاد شود:

• کاهش حجم یا محتوای سلول نسبت به سطح غشا: مانند اختلالات ساخت هموگلوبین در تالاسمی.
• افزایش سطح غشا به‌دلیل تغییر ترکیب چربی‌های آن: مانند برخی بیماری‌های کبدی.

وجود سطح غشایی اضافی نسبت به حجم سلول، امکان تغییر شکل و ایجاد نمای هدف‌مانند را در اسمیر فراهم می‌کند. شکل سه‌بعدی این سلول‌ها می‌تواند زنگوله‌مانند باشد؛ بنابراین نمای هدف‌مانند روی لام، بازتابی از شکل و توزیع هموگلوبین هنگام تهیه اسمیر است. [۱]

تارگت سل در چه بیماری‌هایی دیده می‌شود؟

تالاسمی

تالاسمی یکی از مهم‌ترین تشخیص‌های افتراقی در مشاهده تارگت‌سل، به‌ویژه همراه با میکروسیتوز و هیپوکرومی است. بسته به نوع و شدت تالاسمی، سایر تغییرات مورفولوژیک نیز ممکن است وجود داشته باشند. تعداد تارگت‌سل‌ها به‌تنهایی برای تعیین نوع یا شدت تالاسمی کافی نیست.

هموگلوبینوپاتی‌ها

تارگت‌سل در برخی اختلالات هموگلوبین، از جمله بیماری‌های مرتبط با HbC، HbE و HbS دیده می‌شود. ترکیب آن با سایر یافته‌ها، مانند سلول‌های داسی‌شکل، می‌تواند مسیر بررسی را مشخص‌تر کند.

بیماری‌های کبدی و کلستاز

تغییر متابولیسم چربی‌ها و ترکیب غشای گلبول قرمز در بیماری‌های کبدی، به‌ویژه شرایط همراه با انسداد صفراوی، می‌تواند به تشکیل تارگت‌سل منجر شود.

پس از اسپلنکتومی یا در کاهش عملکرد طحال

طحال در پالایش گلبول‌های قرمز غیرطبیعی نقش دارد. پس از برداشتن طحال یا در کاهش عملکرد آن، تارگت‌سل‌ها ممکن است در خون محیطی باقی بمانند.

کم‌خونی فقر آهن

تارگت‌سل ممکن است در فقر آهن نیز دیده شود، اما معمولاً یافته غالب و اختصاصی آن نیست. بنابراین مشاهده تارگت‌سل در یک اسمیر میکروسیتیک، نباید به‌صورت خودکار به معنی تالاسمی یا فقر آهن در نظر گرفته شود.

ارتباط این یافته با بیماری‌های فوق در منابع مورفولوژی خون شرح داده شده است. [۲، ۳]

چگونه تارگت سل واقعی را از آرتیفکت تشخیص دهیم؟

شرایط نامناسب تهیه یا خشک‌کردن اسمیر می‌تواند ظاهر هدف‌مانند ایجاد کند. بنابراین قبل از تفسیر بالینی، کیفیت لام را ارزیابی کنید.

• مورفولوژی را در ناحیه مناسب اسمیر، جایی که گلبول‌ها تقریباً جدا از یکدیگر قرار دارند، ارزیابی کنید.
• چندین میدان را ببینید و قضاوت را به یک میدان محدود نکنید.
• بررسی کنید آیا سلول‌های هدف‌مانند در نواحی مختلف اسمیر حضور دارند یا فقط در یک بخش تجمع یافته‌اند.
• اگر یافته با سایر نتایج سازگار نیست یا کیفیت لام مناسب نیست، اسمیر تازه تهیه کنید.

افتراق تارگت سل از سلول‌های مشابه

برای افتراق، رنگ، شکل، اندازه و الگوی توزیع هموگلوبین را هم‌زمان بررسی کنید. [۳]

رویکرد آزمایشگاهی پس از مشاهده تارگت سل

مشاهده تارگت‌سل باید آغاز یک ارزیابی ترکیبی باشد. رویکرد زیر یک چارچوب عملی است و درخواست آزمایش‌های تکمیلی باید بر اساس یافته‌ها و نظر پزشک انجام شود.

گام اول: یافته را تأیید کنید

کیفیت اسمیر، ناحیه بررسی و تکرارپذیری مشاهده در میدان‌های مختلف را ارزیابی کنید.

گام دوم: CBC را در کنار اسمیر بخوانید

• هموگلوبین و شدت احتمالی کم‌خونی
• MCV و MCH
• تعداد گلبول قرمز
• RDW
• سایر تغییرات مورفولوژیک

هیچ‌کدام از این شاخص‌ها به‌تنهایی علت وجود تارگت‌سل را مشخص نمی‌کنند.

گام سوم: سابقه بیمار را بررسی کنید

سابقه تالاسمی یا هموگلوبینوپاتی در بیمار و خانواده، بیماری کبدی، برداشتن طحال و انتقال خون اخیر می‌تواند تفسیر را تغییر دهد.

گام چهارم: بررسی تکمیلی را هدفمند انتخاب کنید

تارگت سل چگونه گزارش می‌شود؟

گزارش باید یافته مشاهده‌شده را توصیف کند و از نتیجه‌گیری تشخیصی بدون شواهد کافی پرهیز شود.

نمونه عبارت گزارش:

Target cells are present.

اگر آزمایشگاه از سیستم درجه‌بندی استفاده می‌کند، شدت باید مطابق روش اجرایی مصوب همان آزمایشگاه گزارش شود؛ برای مثال:

Target cells: 2+

معنای درجاتی مانند 1+ یا 2+ باید در SOP آزمایشگاه تعریف شده باشد. استفاده از یک درصد یا آستانه بدون روش شمارش مشخص، قابلیت مقایسه گزارش‌ها را کاهش می‌دهد.

در صورت وجود یافته‌های همراه، می‌توان گزارش توصیفی کامل‌تری نوشت:

Microcytosis and hypochromia with target cells are noted.

ترجمه: «میکروسیتوز و هیپوکرومی همراه با تارگت‌سل مشاهده شد.»

خطاهای رایج در تفسیر تارگت سل

• برابر دانستن تارگت‌سل با تالاسمی: بیماری‌های کبدی، هموگلوبینوپاتی‌ها و وضعیت طحال نیز باید در نظر گرفته شوند.
• نادیده گرفتن آرتیفکت: پیش از تفسیر، کیفیت اسمیر را بررسی کنید.
• قضاوت بر اساس یک میدان: توزیع سلول‌ها را در چند میدان مناسب ببینید.
• اشتباه گرفتن انکلوزیون با مرکز سلول: جسم هاول–ژولی یا پلاکت روی RBC، نمای متفاوتی دارد.
• تفسیر جدا از CBC و سابقه بیمار: مورفولوژی زمانی ارزش بیشتری دارد که در زمینه بالینی مناسب بررسی شود.

چک‌لیست کارشناس: گزارش، تکرار و اطلاع به پزشک

این چک‌لیست، پیشنهاد اجرایی آموزشی است و باید با روش اجرایی و مسئول فنی آزمایشگاه تطبیق داده شود.

• کیفیت نمونه و اسمیر مناسب است؟
• یافته در چند میدان مناسب تأیید شده است؟
• CBC، سایر مورفولوژی‌ها و سابقه مرتبط بررسی شده‌اند؟
• درجه‌بندی بر اساس SOP انجام شده است؟
• گزارش به توصیف یافته محدود مانده و تشخیص قطعی بدون شواهد درج نشده است؟

چه زمانی اسمیر را تکرار کنیم؟

در لام نامناسب، توزیع موضعی سلول‌های مشکوک یا ناسازگاری یافته با نتایج، تهیه اسمیر تازه و بازبینی مناسب است. تکرار نمونه‌گیری فقط در صورت مشکل نمونه یا ضرورت بالینی انجام می‌شود.

چه زمانی به پزشک اطلاع دهیم؟

وجود تارگت‌سل به‌تنهایی معیار عمومی و مستقلی برای تماس بحرانی نیست. کم‌خونی شدید، افت قابل‌توجه هموگلوبین یا سایر یافته‌های بحرانی همراه، باید طبق سیاست اطلاع‌رسانی آزمایشگاه پیگیری شوند.

پیام کاربردی برای آزمایشگاه

۲۰ سؤال رایج درباره تارگت سل

منابع معتبر برای مطالعه بیشتر

منابع زیر برای تعریف مورفولوژی و ارتباط‌های بالینی استفاده شده‌اند. چک‌لیست و الگوریتم مقاله، چارچوب آموزشی هستند و جایگزین روش اجرایی آزمایشگاه نیستند.

۱. انجمن هماتولوژی آمریکا: تارگت‌سل و مکانیسم تشکیل۲. انجمن هماتولوژی آمریکا: نمای تارگت‌سل و بیماری‌های همراه۳. Clinical Methods: بررسی اسمیر خون محیطی

آموزش‌ها و محصولات دیگر هموستیکا

پیوندهای زیر برای دسترسی به سایر محتوای سایت ارائه می‌شوند و همگی بخشی از بررسی اختصاصی تارگت‌سل نیستند.