خلاصه مقاله

رنگ‌آمیزی PAS یا Periodic Acid–Schiff یکی از مهم‌ترین رنگ‌آمیزی‌های اختصاصی در هیستوپاتولوژی و هیستوشیمی است که برای آشکارسازی ساختارهای غنی از کربوهیدرات به کار می‌رود. گلیکوژن، گلیکوپروتئین‌ها، گلیکولیپیدها، موکین‌های خنثی، غشای پایه و دیواره سلولی بسیاری از قارچ‌ها از مهم‌ترین ساختارهایی هستند که با PAS به رنگ صورتی پررنگ تا ارغوانی یا مجنتا (ارغوانی-سرخابی) دیده می‌شوند. در این واکنش، اسید پریودیک گروه‌های گلیکولی موجود در بافت را به آلدهید تبدیل می‌کند و معرف شیف با آلدهیدهای ایجادشده واکنش داده و رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی) تولید می‌کند.

رنگ‌آمیزی PAS در بررسی بیماری‌های کلیه و کبد، عفونت‌های قارچی، اختلالات ذخیره گلیکوژن، برخی تومورها، بیماری‌های عضلانی و بررسی انواع موکین کاربرد دارد. بااین‌حال، PAS اختصاصی یک ماده یا بیماری واحد نیست و نتیجه باید بر اساس محل، شکل و الگوی رنگ‌پذیری همراه با رنگ‌آمیزی H&E و اطلاعات بالینی تفسیر شود.

رنگ‌آمیزی PAS چیست؟

رنگ‌آمیزی PAS یک روش هیستوشیمیایی است که ترکیبات حاوی کربوهیدرات را در مقاطع بافتی یا نمونه‌های سلولی آشکار می‌کند. نام PAS از عبارت Periodic Acid–Schiff گرفته شده است؛ اسید پریودیک مرحله اکسیداسیون را انجام می‌دهد و معرف شیف آلدهیدهای ایجادشده را آشکار می‌کند.

در پایان رنگ‌آمیزی، ساختارهای PAS مثبت معمولاً به رنگ صورتی، قرمز ارغوانی یا مجنتا (ارغوانی-سرخابی) دیده می‌شوند. هسته‌ها در صورت استفاده از هماتوکسیلین به‌عنوان رنگ متقابل، آبی تا آبی بنفش خواهند بود.

PAS در گروه رنگ‌آمیزی‌های اختصاصی یا Special Stains قرار می‌گیرد. برخلاف رنگ‌آمیزی هماتوکسیلین و ائوزین که نمای کلی بافت را نشان می‌دهد، PAS برای برجسته‌کردن گروه خاصی از مواد شیمیایی و ساختارهای بافتی استفاده می‌شود.

اصل علمی رنگ‌آمیزی PAS

واکنش PAS در دو مرحله اصلی اتفاق می‌افتد:

۱. اکسیداسیون توسط اسید پریودیک

اسید پریودیک گروه‌های هیدروکسیل مجاور یا 1,2-glycol موجود در کربوهیدرات‌ها را اکسید کرده و آن‌ها را به گروه‌های آلدهیدی تبدیل می‌کند.

۲. واکنش آلدهید با معرف شیف

معرف شیف در حالت اولیه تقریباً بی‌رنگ است. این معرف با آلدهیدهای ایجادشده در مرحله اکسیداسیون واکنش می‌دهد و یک محصول رنگی مجنتا (ارغوانی-سرخابی) ایجاد می‌کند. شست‌وشوی مناسب با آب باعث توسعه کامل رنگ می‌شود.

به‌صورت ساده، واکنش را می‌توان چنین خلاصه کرد:

کربوهیدرات مناسب ← اکسیداسیون با اسید پریودیک ← تشکیل آلدهید ← واکنش با معرف شیف ← ایجاد رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی)

شدت رنگ به مقدار ماده PAS مثبت، کیفیت تثبیت و پردازش بافت، فعالیت اسید پریودیک، کیفیت معرف شیف و زمان واکنش بستگی دارد.

رنگ‌آمیزی PAS چه موادی را نشان می‌دهد؟

PAS به یک ماده منفرد اختصاص ندارد. هر ساختاری که گروه‌های کربوهیدراتی مناسب برای اکسیداسیون داشته باشد ممکن است PAS مثبت شود.

کاربردهای رنگ‌آمیزی PAS

بررسی گلیکوژن

یکی از کاربردهای اصلی PAS شناسایی گلیکوژن در بافت است. گلیکوژن طبیعی در کبد، عضلات اسکلتی و عضله قلب وجود دارد و ممکن است در برخی تومورها و بیماری‌های ذخیره گلیکوژن نیز افزایش پیدا کند.

بااین‌حال، مثبت‌شدن PAS به‌تنهایی اثبات‌کننده وجود گلیکوژن نیست، زیرا مواد دیگری نیز ممکن است PAS مثبت باشند. برای تأیید گلیکوژن معمولاً از PAS همراه با هضم دیاستاز استفاده می‌شود.

بررسی بیماری‌های کبدی

در آسیب‌شناسی کبد، PAS برای بررسی گلیکوژن، غشای پایه، مواد موجود در ماکروفاژها و برخی میکروارگانیسم‌ها استفاده می‌شود. در روش PAS-D، حذف گلیکوژن باعث می‌شود مواد مقاوم به دیاستاز بهتر دیده شوند.

یکی از کاربردهای شناخته‌شده PAS-D شناسایی گلوبول‌های سیتوپلاسمی مقاوم به دیاستاز در کمبود آلفا-۱ آنتی‌تریپسین است. این گلوبول‌ها PAS مثبت باقی می‌مانند، زیرا از گلیکوژن ساخته نشده‌اند.

بررسی بیماری‌های کلیه

PAS در پاتولوژی کلیه برای برجسته‌کردن موارد زیر بسیار مفید است:

• غشای پایه گلومرولی
• غشای پایه توبولی
• ماتریکس مزانژیال
• Brush border توبول‌ها
• ساختمان عروق کوچک
• برخی رسوبات و مواد پروتئینی

افزایش یا تغییر الگوی رنگ‌پذیری PAS می‌تواند در ارزیابی ضخیم‌شدن غشای پایه، گسترش مزانژیوم، اسکلروز گلومرولی و آسیب‌های توبولی کمک‌کننده باشد. تفسیر نهایی معمولاً باید همراه با H&E، تری‌کروم، رنگ‌آمیزی نقره، ایمونوفلورسانس و در موارد لازم میکروسکوپ الکترونی انجام شود.

تشخیص عفونت‌های قارچی

دیواره سلولی بسیاری از قارچ‌ها حاوی پلی‌ساکارید و گلیکوپروتئین است و با PAS به رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی) دیده می‌شود. PAS می‌تواند مخمرها، هیف‌ها و برخی اشکال قارچی را در بافت برجسته کند.

بااین‌حال، برای تشخیص قارچ محدودیت‌هایی وجود دارد:

• PAS ممکن است بعضی قارچ‌ها را ضعیف‌تر از GMS نشان دهد.
• مواد زمینه‌ای بافت نیز می‌توانند PAS مثبت باشند.
• رنگ‌آمیزی مثبت باید با مورفولوژی قارچ تطبیق داده شود.
• در موارد کم‌تعداد یا ظریف، رنگ‌آمیزی GMS ممکن است حساسیت بیشتری داشته باشد.

بنابراین PAS و GMS مکمل یکدیگر هستند و انتخاب آن‌ها به نوع نمونه و سؤال تشخیصی بستگی دارد.

بررسی موکین‌های خنثی

موکین‌های خنثی PAS مثبت هستند و می‌توانند در سلول‌های مخاطی دستگاه گوارش، غدد و برخی تومورهای موکین‌ساز دیده شوند.

برای افتراق موکین‌های خنثی از موکین‌های اسیدی می‌توان از رنگ‌آمیزی ترکیبی Alcian Blue–PAS استفاده کرد. در این روش، موکین‌های اسیدی معمولاً آبی و موکین‌های خنثی مجنتا (ارغوانی-سرخابی) دیده می‌شوند؛ موادی که هر دو ویژگی را دارند ممکن است رنگ‌های ترکیبی نشان دهند.

بررسی بیماری‌های عضلانی

PAS می‌تواند برای بررسی گلیکوژن در بیوپسی عضله استفاده شود. افزایش، کاهش یا توزیع غیرطبیعی گلیکوژن ممکن است در بیماری‌های ذخیره گلیکوژن و برخی اختلالات متابولیک عضله دیده شود.

در این موارد معمولاً PAS و PAS-D در کنار سایر رنگ‌آمیزی‌های آنزیمی، هیستوشیمیایی و بررسی‌های ژنتیکی تفسیر می‌شوند.

کاربرد در هماتولوژی

PAS در گذشته برای ارزیابی گلیکوژن و پلی‌ساکاریدهای موجود در سلول‌های خونی نیز استفاده می‌شد. برخی لنفوبلاست‌ها و سلول‌های خونی ممکن است الگوهای PAS مثبت نشان دهند.

با گسترش فلوسایتومتری، ایمونوفنوتایپینگ، سیتوژنتیک و آزمایش‌های مولکولی، کاربرد تشخیصی PAS در هماتولوژی کاهش یافته است و نتیجه آن نباید به‌تنهایی برای طبقه‌بندی لوسمی‌ها استفاده شود.

تفاوت PAS و PAS-D چیست؟

PAS-D یا PAS with Diastase نسخه‌ای از رنگ‌آمیزی PAS است که پیش از انجام واکنش PAS، بافت با آنزیم دیاستاز یا آمیلاز تیمار می‌شود.

دیاستاز گلیکوژن را هضم می‌کند. بنابراین مقایسه اسلاید PAS با اسلاید PAS-D مشخص می‌کند که آیا رنگ‌پذیری مجنتا (ارغوانی-سرخابی) ناشی از گلیکوژن است یا ماده‌ای مقاوم به دیاستاز.

در روش مقایسه‌ای مناسب، دو مقطع متوالی تهیه می‌شود:

• یک مقطع با PAS معمولی رنگ‌آمیزی می‌شود.
• مقطع دوم ابتدا با دیاستاز هضم و سپس با PAS رنگ‌آمیزی می‌شود.

حذف رنگ‌پذیری پس از هضم دیاستاز، وجود گلیکوژن را تأیید می‌کند. باقی‌ماندن رنگ ممکن است ناشی از موکین‌ها، غشای پایه، قارچ‌ها، گلیکوپروتئین‌ها یا سایر مواد مقاوم به دیاستاز باشد.

نمونه مناسب برای رنگ‌آمیزی PAS

PAS معمولاً روی مقاطع بافتی تثبیت‌شده در فرمالین و قالب‌گیری‌شده در پارافین انجام می‌شود. استفاده از فرمالین بافر خنثی ۱۰ درصد یکی از روش‌های متداول تثبیت است. PAS را می‌توان در برخی شرایط روی مقاطع منجمد و نمونه‌های سلولی نیز انجام داد.

کیفیت نمونه به عوامل زیر وابسته است:

• نوع و مدت تثبیت
• ضخامت مقطع
• کیفیت دپارافینه‌کردن
• نوع بافت
• تأخیر پیش از تثبیت
• پردازش بافت
• دمای محلول‌ها
• سلامت معرف‌ها

در بررسی گلیکوژن باید توجه داشت که بعضی فیکساتیوها یا پردازش طولانی می‌توانند بخشی از گلیکوژن محلول را استخراج کنند و سبب کاهش رنگ‌پذیری شوند.

وسایل و معرف‌های موردنیاز

برای انجام رنگ‌آمیزی PAS معمولاً به موارد زیر نیاز است:

• مقاطع بافتی پارافینه روی لام
• گزیلن یا جایگزین مناسب برای دپارافینه‌کردن
• الکل با غلظت‌های کاهشی
• آب مقطر
• محلول اسید پریودیک
• معرف شیف
• هماتوکسیلین
• محلول Bluing مناسب
• الکل با غلظت‌های افزایشی
• محلول شفاف‌کننده
• محیط مانت و لامل
• کنترل مثبت
• ظروف رنگ‌آمیزی تمیز
• تجهیزات حفاظت فردی

در روش PAS-D علاوه بر موارد فوق به محلول دیاستاز یا آمیلاز و شرایط کنترل‌شده هضم نیاز است.

روش انجام رنگ‌آمیزی PAS

زمان‌ها و غلظت‌ها ممکن است میان کیت‌ها و SOPهای آزمایشگاهی متفاوت باشند. دستورالعمل سازنده کیت و روش اعتبارسنجی‌شده آزمایشگاه همواره بر یک پروتکل عمومی اولویت دارد.

مرحله ۱: دپارافینه‌کردن

لام‌ها را در گزیلن یا جایگزین معتبر آن قرار دهید تا پارافین کاملاً حذف شود. باقی‌ماندن پارافین مانع نفوذ یکنواخت معرف‌ها و ایجاد رنگ‌پذیری مناسب خواهد شد.

مرحله ۲: آب‌دهی

مقاطع را از الکل مطلق به الکل‌های با غلظت کاهشی منتقل کرده و در نهایت به آب مقطر برسانید.

مرحله ۳: اکسیداسیون با اسید پریودیک

لام‌ها را در محلول اسید پریودیک قرار دهید. در بسیاری از روش‌ها از اسید پریودیک حدود ۰٫۵ درصد و زمان تقریبی ۵ دقیقه استفاده می‌شود، ولی مقدار دقیق باید مطابق کیت باشد.

اکسیداسیون بیش از حد ممکن است گروه‌های آلدهیدی ایجادشده را بیشتر اکسید کند و باعث کاهش رنگ شود. اکسیداسیون ناکافی نیز موجب واکنش ضعیف و PAS کم‌رنگ خواهد شد.

مرحله ۴: شست‌وشو با آب مقطر

پس از اسید پریودیک، لام‌ها را با آب مقطر به‌خوبی شست‌وشو دهید تا باقی‌مانده ماده اکسیدکننده حذف شود.

مرحله ۵: استفاده از معرف شیف

لام‌ها را در معرف شیف قرار دهید. زمان متداول در روش‌های مختلف حدود ۵ تا ۱۵ دقیقه است. در این مرحله، ساختارهای حاوی آلدهید به‌تدریج رنگ صورتی یا مجنتا (ارغوانی-سرخابی) پیدا می‌کنند.

مرحله ۶: شست‌وشو با آب جاری

لام‌ها را برای مدت کافی با آب جاری شست‌وشو دهید. این مرحله برای توسعه رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی) ضروری است. شست‌وشوی ناکافی می‌تواند باعث رنگ‌پذیری ضعیف یا کدر شود.

مرحله ۷: رنگ‌آمیزی متقابل هسته

مقاطع را برای مدت تعیین‌شده با هماتوکسیلین رنگ‌آمیزی کنید. زمان باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که هسته‌ها واضح باشند اما شدت هماتوکسیلین رنگ PAS را نپوشاند.

مرحله ۸: آبی‌کردن هسته‌ها

پس از شست‌وشو و در صورت نیاز افتراق، هسته‌ها را با آب جاری یا محلول Bluing مناسب آبی کنید.

مرحله ۹: آب‌گیری، شفاف‌سازی و مونتاژ

مقاطع را از الکل‌های صعودی عبور دهید، با گزیلن یا ماده شفاف‌کننده مناسب شفاف کرده و با محیط مانت دائمی و لامل بپوشانید.

روش انجام PAS-D

برای PAS-D معمولاً دو لام متوالی آماده می‌شود. یک لام بدون هضم و لام دیگر پس از هضم دیاستاز رنگ‌آمیزی می‌شود.

مراحل کلی عبارت‌اند از:

1. دپارافینه‌کردن و رساندن لام‌ها به آب
2. قرار دادن لام PAS-D در محلول دیاستاز یا آمیلاز
3. انکوباسیون برای زمان و دمای تعریف‌شده
4. شست‌وشوی کامل
5. انجام مراحل معمول PAS
6. مقایسه لام هضم‌شده با لام بدون هضم

در یک پروتکل متداول، هضم با آمیلاز حدود ۲۰ دقیقه انجام می‌شود؛ بااین‌حال زمان و دما باید بر اساس نوع آنزیم، غلظت آن و روش اعتبارسنجی‌شده آزمایشگاه تعیین شوند.

نتایج مورد انتظار رنگ‌آمیزی PAS

رنگ دقیق ممکن است بر اساس نوع هماتوکسیلین، زمان رنگ‌آمیزی، کیفیت معرف شیف و ویژگی بافت کمی متفاوت باشد.

تفسیر رنگ‌آمیزی PAS

PAS مثبت به چه معناست؟

PAS مثبت یعنی در محل موردنظر ساختاری وجود دارد که پس از اکسیداسیون با اسید پریودیک، آلدهید تولید کرده و با معرف شیف واکنش داده است.

این نتیجه می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

• گلیکوژن
• موکین خنثی
• غشای پایه
• دیواره قارچ
• گلیکوپروتئین
• گلیکولیپید
• مواد پروتئینی حاوی کربوهیدرات
• برخی رسوبات یا گلوبول‌های سیتوپلاسمی

بنابراین PAS مثبت به‌تنهایی تشخیص یک بیماری یا شناسایی قطعی یک ماده نیست.

PAS منفی به چه معناست؟

PAS منفی یعنی ساختار موردنظر رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی)ی قابل‌توجهی ایجاد نکرده است. این نتیجه ممکن است به معنای نبود ترکیبات PAS مثبت باشد، اما تنها زمانی معتبر است که کنترل مثبت واکنش مناسب داشته باشد.

نتیجه منفی کاذب ممکن است به دلایل زیر رخ دهد:

• معرف شیف غیرفعال
• اسید پریودیک نامناسب
• اکسیداسیون بیش از حد یا کمتر از حد
• پردازش نامناسب بافت
• استخراج گلیکوژن
• زمان واکنش ناکافی
• شست‌وشوی نامناسب
• کنترل نامناسب

کنترل کیفیت رنگ‌آمیزی PAS

کنترل مثبت

هر ران رنگ‌آمیزی باید دارای کنترل مثبت مناسب باشد. کنترل مثبت باید شامل ساختاری باشد که به‌طور قابل‌اعتماد PAS مثبت است.

گزینه‌های رایج کنترل مثبت عبارت‌اند از:

• کبد برای گلیکوژن
• کلیه برای غشای پایه
• روده برای Brush border و موکین
• بافت حاوی قارچ شناخته‌شده برای کاربرد قارچی

کنترل باید همراه نمونه بیمار و با همان معرف‌ها و شرایط رنگ‌آمیزی پردازش شود.

کنترل PAS-D

در PAS-D بهتر است کنترل حاوی گلیکوژن در هر دو لام PAS و PAS-D وجود داشته باشد. انتظار می‌رود رنگ گلیکوژن در لام هضم‌شده حذف یا به‌طور محسوسی کاهش یابد.

اگر گلیکوژن پس از هضم همچنان بدون تغییر باقی بماند، هضم دیاستاز احتمالاً ناکافی یا ناموفق بوده است.

کنترل معرف شیف

معرف شیف به نور، دما، آلودگی و نگهداری نامناسب حساس است. معرف صورتی یا قرمز پیش از استفاده ممکن است نشان‌دهنده کاهش کیفیت یا آلودگی باشد. شرایط پذیرش باید مطابق دستورالعمل سازنده و SOP آزمایشگاه تعریف شود.

منابع خطا در رنگ‌آمیزی PAS

رنگ‌پذیری بسیار ضعیف

علل احتمالی:

• اسید پریودیک غیرفعال
• معرف شیف ضعیف یا تاریخ‌گذشته
• زمان واکنش کوتاه
• اکسیداسیون ناکافی
• شست‌وشوی نامناسب پس از معرف شیف
• استخراج ماده هدف در تثبیت یا پردازش
• ضخامت کم مقطع
• نگهداری نامناسب معرف‌ها

رنگ‌پذیری بیش از حد

علل احتمالی:

• زمان طولانی در معرف شیف
• غلظت نامناسب معرف
• شست‌وشوی ناکافی
• ضخامت زیاد مقطع
• آلودگی معرف‌ها
• هماتوکسیلین بیش از حد پررنگ

زمینه صورتی یا قرمز منتشر

علل احتمالی:

• شست‌وشوی ناکافی
• معرف شیف آلوده یا خراب
• استفاده از ظروف آلوده
• انتقال اسید پریودیک به معرف شیف
• دپارافینه‌کردن ناقص
• آب آلوده یا نامناسب

هسته‌های بیش از حد تیره

علل احتمالی:

• زمان زیاد در هماتوکسیلین
• افتراق ناکافی
• استفاده از هماتوکسیلین بسیار قوی

هسته‌های بسیار تیره می‌توانند رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی)ی ضعیف را پنهان کنند.

رنگ‌پذیری لکه‌ای و غیریکنواخت

علل احتمالی:

• باقی‌ماندن پارافین
• خشک‌شدن مقطع در جریان رنگ‌آمیزی
• تماس ناکامل با معرف
• تجمع حباب
• بافت ضخیم یا چروک‌خورده
• حجم ناکافی محلول
• آلودگی سطح لام

هضم ناکافی در PAS-D

علل احتمالی:

• آنزیم غیرفعال
• دمای نامناسب
• زمان کوتاه
• غلظت پایین آنزیم
• pH نامناسب
• عدم تماس کامل محلول با بافت

هضم بیش از حد

هضم طولانی یا شرایط بسیار شدید ممکن است به مورفولوژی بافت آسیب بزند و تفسیر مقایسه‌ای را دشوار کند.

ایمنی در رنگ‌آمیزی PAS

اسید پریودیک یک ماده اکسیدکننده است و می‌تواند برای پوست و چشم تحریک‌کننده باشد. برخی فرمولاسیون‌های معرف شیف از فوشین بازی یا پاراروزانیلین تهیه می‌شوند و هنگام آماده‌سازی یا کار با پودر رنگ باید احتیاطات شیمیایی جدی رعایت شود.

اقدامات ضروری شامل موارد زیر است:

• مطالعه برگه اطلاعات ایمنی مواد
• استفاده از دستکش و روپوش
• استفاده از عینک محافظ
• آماده‌سازی مواد فرار یا پودرها در هود
• جلوگیری از تماس پوست و چشم
• دفع پسماند مطابق دستورالعمل آزمایشگاه
• برچسب‌گذاری کامل محلول‌ها
• ثبت تاریخ تهیه، بازشدن و انقضا

تفاوت رنگ‌آمیزی PAS با رنگ‌آمیزی‌های مشابه

تفاوت PAS و H&E

H&E نمای کلی سلول‌ها و بافت را نشان می‌دهد، در حالی که PAS برای آشکارسازی ساختارهای حاوی کربوهیدرات استفاده می‌شود. PAS معمولاً مکمل H&E است و جایگزین آن نیست.

تفاوت PAS و GMS

هر دو رنگ‌آمیزی می‌توانند قارچ‌ها را نشان دهند. در PAS، دیواره قارچ مجنتا (ارغوانی-سرخابی) می‌شود. در GMS، قارچ معمولاً قهوه‌ای تیره تا سیاه دیده می‌شود.

GMS معمولاً کنتراست بالاتری برای شناسایی قارچ‌های کم‌تعداد ایجاد می‌کند، اما PAS می‌تواند جزئیات سلولی و واکنش بافتی را بهتر در زمینه رنگی نشان دهد.

تفاوت PAS و Alcian Blue

PAS بیشتر موکین‌های خنثی و سایر ترکیبات کربوهیدراتی را رنگ می‌کند. Alcian Blue در pH مناسب برای نشان‌دادن موکین‌های اسیدی استفاده می‌شود.

روش ترکیبی Alcian Blue–PAS برای افتراق موکین‌های اسیدی، خنثی و مختلط کاربرد دارد.

تفاوت PAS و Mucicarmine

Mucicarmine عمدتاً برای نشان‌دادن موکین اپی‌تلیالی استفاده می‌شود، در حالی که PAS طیف وسیع‌تری از مواد کربوهیدراتی را رنگ می‌کند. بنابراین مثبت‌شدن PAS اختصاصیت کمتری برای موکین اپی‌تلیالی دارد.

محدودیت‌های رنگ‌آمیزی PAS

رنگ‌آمیزی PAS با وجود کاربرد گسترده، محدودیت‌هایی دارد:

• PAS به یک ماده خاص اختصاص ندارد.
• بسیاری از ساختارهای طبیعی نیز PAS مثبت هستند.
• شدت رنگ الزاماً با مقدار دقیق ماده متناسب نیست.
• پردازش بافت می‌تواند گلیکوژن را استخراج کند.
• مثبت‌شدن دیواره قارچ به‌تنهایی گونه قارچی را مشخص نمی‌کند.
• برخی عفونت‌های قارچی در PAS ضعیف یا کم‌رنگ دیده می‌شوند.
• تشخیص بیماری‌های ذخیره‌ای به آزمایش‌های آنزیمی یا ژنتیکی نیاز دارد.
• نتیجه باید با H&E، اطلاعات بالینی و آزمایش‌های تکمیلی تطبیق داده شود.
• PAS یک روش هیستوشیمیایی نیمه‌کمی است و اندازه‌گیری دقیق غلظت کربوهیدرات محسوب نمی‌شود.

گزارش نتیجه رنگ‌آمیزی PAS

گزارش نباید فقط به عبارت «PAS مثبت» یا «PAS منفی» محدود شود. بهتر است موارد زیر در گزارش یا تفسیر پاتولوژی لحاظ شوند:

• محل رنگ‌پذیری
• داخل یا خارج سلولی بودن
• شدت رنگ
• الگوی منتشر، دانه‌دار، خطی یا گلوبولی
• وجود یا عدم وجود ساختارهای قارچی
• نتیجه PAS-D در صورت انجام
• واکنش کنترل مثبت
• تطابق با مورفولوژی H&E

نمونه گزارش برای قارچ

رنگ‌آمیزی PAS ساختارهای قارچی مجنتا (ارغوانی-سرخابی) را در لایه شاخی نشان می‌دهد. یافته‌ها باید با مورفولوژی بافت و در صورت نیاز رنگ‌آمیزی GMS و بررسی میکروبیولوژیک تطبیق داده شوند.

نمونه گزارش PAS-D

مواد سیتوپلاسمی در رنگ‌آمیزی PAS مثبت بوده و پس از هضم با دیاستاز حذف شدند؛ یافته با حضور گلیکوژن سازگار است.

نمونه گزارش ماده مقاوم به دیاستاز

گلوبول‌های سیتوپلاسمی PAS مثبت پس از هضم دیاستاز باقی می‌مانند و ماهیت مقاوم به دیاستاز دارند. تفسیر نهایی بر اساس محل ضایعه و یافته‌های بالینی انجام شود.

جمع‌بندی

رنگ‌آمیزی PAS یکی از رنگ‌آمیزی‌های پایه و بسیار کاربردی در هیستوپاتولوژی است که ترکیبات غنی از کربوهیدرات، از جمله گلیکوژن، موکین‌های خنثی، گلیکوپروتئین‌ها، غشای پایه و دیواره قارچ‌ها را به رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی) نشان می‌دهد.

اصل واکنش بر اکسیداسیون گروه‌های گلیکولی به آلدهید و واکنش آن‌ها با معرف شیف استوار است. انجام صحیح دپارافینه‌کردن، اکسیداسیون، استفاده از معرف شیف فعال، شست‌وشوی کافی و کنترل مثبت معتبر برای دستیابی به نتیجه قابل‌اعتماد ضروری است.

برای شناسایی گلیکوژن باید از مقایسه PAS و PAS-D استفاده کرد. مثبت‌شدن PAS به‌تنهایی تشخیص یک ماده یا بیماری خاص نیست و باید با مورفولوژی، رنگ‌آمیزی H&E، کنترل‌ها و سایر آزمایش‌های تکمیلی تفسیر شود.

پاسخ به جست‌وجوهای پرتکرار درباره PAS

PAS چیست؟

PAS چیست؟ PAS یک رنگ‌آمیزی اختصاصی در آسیب‌شناسی و هیستوشیمی است که برای شناسایی کربوهیدرات‌ها، گلیکوژن، گلیکوپروتئین‌ها، موکین‌های خنثی، غشای پایه و دیواره سلولی قارچ‌ها استفاده می‌شود. ساختارهای مثبت در این روش معمولاً به رنگ صورتی پررنگ یا مجنتا (ارغوانی-سرخابی) دیده می‌شوند.

PAS مخفف چیست در پزشکی؟

PAS مخفف چیست در پزشکی؟ PAS مخفف عبارت Periodic Acid–Schiff است. Periodic Acid به معنی اسید پریودیک و Schiff به معرف شیف اشاره دارد. در آسیب‌شناسی، این عبارت به واکنشی گفته می‌شود که ترکیبات کربوهیدراتی بافت را به رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی) آشکار می‌کند.

مثبت چیست PAS؟

مثبت چیست PAS؟ PAS مثبت یعنی ساختار موردنظر پس از اکسیداسیون با اسید پریودیک و واکنش با معرف شیف به رنگ صورتی پررنگ، قرمز ارغوانی یا مجنتا (ارغوانی-سرخابی) دیده شده است.

مواد PAS مثبت می‌توانند شامل گلیکوژن، موکین خنثی، غشای پایه، دیواره قارچ و انواع گلیکوپروتئین‌ها باشند. بنابراین مثبت‌شدن PAS به‌تنهایی تشخیص یک بیماری مشخص نیست.

منفی چیست PAS؟

منفی چیست PAS؟ PAS منفی یعنی در ساختار مورد بررسی رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی)ی قابل‌توجهی مشاهده نشده است. این نتیجه ممکن است نشان دهد ماده هدف وجود ندارد یا مقدار آن کم است، اما فقط زمانی معتبر است که کنترل مثبت رنگ‌آمیزی نتیجه مناسب داشته باشد.

معرف نامناسب، اکسیداسیون نادرست، پردازش نامطلوب بافت و استخراج گلیکوژن می‌توانند PAS منفی کاذب ایجاد کنند.

کیت رنگ‌آمیزی PAS چیست؟

کیت رنگ‌آمیزی PAS چیست؟ کیت رنگ‌آمیزی PAS مجموعه‌ای از معرف‌های آماده یا نیمه‌آماده برای انجام واکنش Periodic Acid–Schiff است. یک کیت معمولاً شامل محلول اسید پریودیک، معرف شیف و در برخی محصولات هماتوکسیلین یا محلول‌های کمکی است.

هنگام انتخاب کیت باید موارد زیر بررسی شوند:

• کاربرد روی بافت پارافینه یا نمونه سلولی
• روش استاندارد یا مایکروویو
• تعداد تست قابل انجام
• شرایط نگهداری
• تاریخ انقضا
• کنترل کیفی Lot
• زمان واکنش
• سازگاری با روش آزمایشگاه
• وجود دستورالعمل کامل سازنده

زمان‌ها و غلظت‌های اعلام‌شده در بروشور همان کیت باید بر یک دستور عمومی اولویت داشته باشند.

معرف شیف چیست؟

معرف شیف چیست؟ معرف شیف یک محلول تقریباً بی‌رنگ است که از رنگ فوشین بازی یا پاراروزانیلین پس از تیمار شیمیایی تهیه می‌شود. این معرف با گروه‌های آلدهیدی واکنش داده و رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی) ایجاد می‌کند.

در واکنش PAS، اسید پریودیک ابتدا کربوهیدرات‌ها را به آلدهید تبدیل می‌کند و سپس معرف شیف آلدهیدهای ایجادشده را آشکار می‌سازد. کیفیت معرف شیف یکی از عوامل اصلی موفقیت رنگ‌آمیزی است.

انواع رنگ‌آمیزی بافت کدام‌اند؟

انواع رنگ‌آمیزی بافت شامل رنگ‌آمیزی‌های روتین، اختصاصی، هیستوشیمیایی، ایمونوهیستوشیمیایی و مولکولی است.

مهم‌ترین نمونه‌ها عبارت‌اند از:

• H&E برای بررسی ساختمان عمومی بافت
• PAS برای کربوهیدرات‌ها، غشای پایه و قارچ‌ها
• PAS-D برای افتراق گلیکوژن از مواد مقاوم به دیاستاز
• Alcian Blue برای موکین‌های اسیدی
• Masson’s Trichrome برای کلاژن و فیبروز
• Reticulin برای الیاف رتیکولین
• GMS برای قارچ‌ها
• Ziehl–Neelsen برای باسیل‌های اسیدفست
• Congo Red برای آمیلوئید
• Perls’ Prussian Blue برای آهن
• Oil Red O برای چربی در مقاطع منجمد
• Mucicarmine برای موکین اپی‌تلیالی
• ایمونوهیستوشیمی برای شناسایی آنتی‌ژن‌های اختصاصی

انتخاب رنگ‌آمیزی بر اساس نوع بافت، تشخیص افتراقی و سؤال پاتولوژیست انجام می‌شود.

رنگ‌آمیزی PAS برای قارچ چگونه است؟

رنگ‌آمیزی PAS برای قارچ دیواره سلولی بسیاری از قارچ‌ها را به رنگ مجنتا (ارغوانی-سرخابی) نشان می‌دهد. هیف‌ها، مخمرها و اشکال جوانه‌زن ممکن است در زمینه صورتی یا آبی بافت قابل مشاهده باشند.

در نمونه‌هایی که تعداد قارچ کم است یا ساختارها بسیار ظریف‌اند، GMS ممکن است کنتراست بیشتری ایجاد کند. PAS مثبت باید همراه با شکل، اندازه، جوانه‌زنی، وجود سپتا، زاویه شاخه‌زایی و محل قرارگیری ساختارها تفسیر شود.

رنگ‌آمیزی PAS در پاتولوژی چه کاربردی دارد؟

رنگ‌آمیزی PAS در پاتولوژی برای بررسی گلیکوژن، غشای پایه، موکین خنثی، قارچ‌ها، برخی رسوبات و گلوبول‌های سیتوپلاسمی استفاده می‌شود.

این رنگ‌آمیزی در پاتولوژی کلیه، کبد، پوست، دستگاه گوارش، عضله و برخی تومورها کاربرد دارد. PAS معمولاً در کنار H&E و سایر رنگ‌آمیزی‌های اختصاصی تفسیر می‌شود.

PAS در پزشکی چیست؟

PAS در پزشکی چیست؟ در زمینه آسیب‌شناسی، PAS همان واکنش Periodic Acid–Schiff است. البته PAS ممکن است در برخی رشته‌های پزشکی مخفف اصطلاحات دیگری باشد؛ بنابراین معنای آن باید با توجه به متن مشخص شود. در گزارش پاتولوژی یا رنگ‌آمیزی بافت، PAS معمولاً به رنگ‌آمیزی اسید پریودیک–شیف اشاره دارد.

منابع

1. Sigma-Aldrich. Periodic Acid–Schiff Staining System Procedure.
2. Merck/Sigma-Aldrich. PAS Staining Kit Technical Instructions.
3. NCBI Bookshelf. Histology, Staining.
4. University of Utah WebPath. PAS/D Glycogen Digestion Protocol.
5. Role of Special Stains in Diagnostic Liver Pathology.
6. Histopathologic Diagnosis of Fungal Infections.
7. University of Texas Health Science Center. Special Stains.
8. FDA AccessGUDID. Periodic Acid–Schiff Stain Kit.