روش انجام تست FIT مدفوع؛ راهنمای جامع نمونهگیری، انجام آزمایش و تفسیر نتایج
خلاصه مقاله
روش انجام تست فیت مدفوع شامل جمعآوری مقدار کمی مدفوع با میله شیاردار مخصوص، انتقال آن به لوله حاوی بافر و انجام آزمایش ایمونوشیمیایی برای شناسایی هموگلوبین انسانی است. نمونه نباید با ادرار، آب توالت یا مواد شوینده تماس داشته باشد و نتیجه مثبت باید با ارزیابی پزشکی و در بسیاری از موارد کولونوسکوپی پیگیری شود.
تست فیت مدفوع یا آزمایش ایمونوشیمیایی خون مخفی در مدفوع (Fecal Immunochemical Test: FIT) برای شناسایی مقادیر بسیار کم و غیرقابل مشاهده خون در مدفوع بهکار میرود. در این آزمایش، آنتیبادیهای اختصاصی علیه هموگلوبین انسانی استفاده میشوند؛ بنابراین برخلاف برخی روشهای قدیمی، معمولاً به محدودیت غذایی نیاز ندارد. نمونه باید بدون تماس با ادرار، آب توالت یا مواد شوینده جمعآوری شود و مقدار کمی از سطح مدفوع با میله نمونهگیری داخل بافر مخصوص انتقال یابد. نتیجه مثبت بهتنهایی به معنای سرطان نیست، اما باید علت خونریزی، معمولاً با ارزیابی پزشکی و در بسیاری از موارد کولونوسکوپی، بررسی شود.
بعد از خلاصه جهت عضویت در کانال آموزشی در تلگرام به لینک زیر مراجعه کنید:
https://t.me/Heamostica
فهرست مطالب
تست FIT مدفوع چیست؟
تست FIT مدفوع آزمایشی برای شناسایی خون مخفی یا خون غیرقابل مشاهده با چشم در مدفوع است. در این روش، آنتیبادیهای اختصاصی به بخش گلوبین هموگلوبین انسانی متصل میشوند. وجود هموگلوبین در نمونه میتواند نشاندهنده خونریزی در بخشهای تحتانی دستگاه گوارش، بهویژه کولون و رکتوم باشد.
خون مخفی مدفوع ممکن است در بیماریهایی مانند موارد زیر دیده شود:
- پولیپهای روده بزرگ؛
- سرطان کولورکتال؛
- بیماریهای التهابی روده؛
- زخمها و ضایعات خونریزیدهنده دستگاه گوارش؛
- دیورتیکولوز یا دیورتیکولیت؛
- هموروئید؛
- شقاق مقعدی؛
- برخی عفونتها یا التهابهای روده.
بنابراین نتیجه مثبت FIT اختصاصی سرطان نیست. مؤسسه ملی سرطان آمریکا نیز تأکید میکند که خون موجود در مدفوع میتواند در سرطان، پولیپ، زخم، هموروئید و مشکلات دیگر دیده شود.
برای آشنایی با محصول تخصصی مرتبط با روش انجام تست فیت مدفوع و آزمایش iFOB، صفحه محصول Q TEST را مشاهده کنید.
کیت تشـخیص سریع خون مخفی در مدفوع Q TEST یا رپید تست Q TEST iFOB
روش انجام تست FIT مدفوع
هدف از انجام تست FIT چیست؟
مهمترین کاربرد تست FIT، غربالگری سرطان روده بزرگ در افراد بدون علامت و کمک به تصمیمگیری درباره بررسیهای تکمیلی در افراد دارای علائم گوارشی است.
این آزمایش ممکن است در شرایط زیر درخواست شود:
- غربالگری دورهای سرطان کولورکتال؛
- تغییر پایدار در عادات دفع؛
- اسهال یا یبوست طولانیمدت؛
- کاهش وزن بدون علت مشخص؛
- کمخونی فقر آهن، بهویژه در مردان و زنان یائسه؛
- درد یا ناراحتی مداوم شکم؛
- احساس تخلیه ناقص مدفوع؛
- وجود سابقه خانوادگی سرطان یا پولیپ روده؛
- بررسی احتمال خونریزی مخفی دستگاه گوارش.
FIT نباید جایگزین ارزیابی فوری فردی شود که خون واضح در مدفوع، مدفوع سیاه، کاهش وزن قابل توجه، کمخونی شدید یا علائم انسداد روده دارد.
کمخونی فقر آهن میتواند یکی از نشانههای خونریزی مخفی گوارشی باشد.
در ارزیابی کمخونی، شمارش رتیکولوسیت اطلاعات تکمیلی درباره پاسخ مغز استخوان فراهم میکند.
اساس آزمایش FIT مدفوع
در تست FIT از یک یا چند آنتیبادی اختصاصی علیه هموگلوبین انسانی استفاده میشود. این آنتیبادیها معمولاً بخش گلوبین مولکول هموگلوبین را شناسایی میکنند.
گلوبین هنگام عبور از قسمتهای بالایی دستگاه گوارش تحت اثر آنزیمهای گوارشی تخریب میشود. به همین دلیل FIT بیشتر برای شناسایی خونریزی قسمتهای پایینتر دستگاه گوارش، مانند کولون و رکتوم، مناسب است و برای بررسی خونریزی معده یا روده باریک آزمایش کاملی محسوب نمیشود.
تست FIT کیفی
در روش کیفی، نتیجه به صورت مثبت یا منفی گزارش میشود. این روش معمولاً با نوارهای ایمونوکروماتوگرافی یا کاستهای سریع انجام میشود.
تست FIT کمی
در روش کمی، غلظت هموگلوبین موجود در مدفوع توسط دستگاه اندازهگیری و معمولاً به صورت میکروگرم هموگلوبین در هر گرم مدفوع گزارش میشود. مزیت این روش آن است که آزمایشگاه یا برنامه غربالگری میتواند حد برش مشخصی برای تصمیمگیری تعیین کند.
مقادیر حاصل از روشهای مختلف الزاماً قابل جایگزینی مستقیم نیستند؛ زیرا طراحی ظرف نمونهگیری، مقدار مدفوع برداشتشده، حجم بافر، آنتیبادی و کالیبراسیون دستگاهها با یکدیگر تفاوت دارد.
تفاوت تست FIT با آزمایش خون مخفی مدفوع چیست؟
عبارت «خون مخفی مدفوع» یک اصطلاح کلی است و میتواند به روشهای مختلف، از جمله FIT و روش گایاک، اشاره کند.
در روش قدیمی خون مخفی مدفوع بر پایه گایاک (Guaiac-based Fecal Occult Blood Test: gFOBT)، فعالیت شبهپراکسیدازی هم در هموگلوبین انسان و هم در بعضی مواد غذایی یا ترکیبات دیگر شناسایی میشود. به همین دلیل رژیم غذایی، بعضی داروها و نحوه نمونهگیری میتوانند بر نتیجه اثر بگذارند.
در مقابل، FIT از آنتیبادی اختصاصی علیه هموگلوبین انسان استفاده میکند و معمولاً:
- به محدودیت مصرف گوشت قرمز نیاز ندارد؛
- کمتر تحت تأثیر پراکسیدازهای موجود در سبزیجات قرار میگیرد؛
- برای خونریزی کولورکتال اختصاصیتر است؛
- در بسیاری از کیتها با یک نمونه مدفوع انجام میشود؛
- امکان اندازهگیری کمی هموگلوبین مدفوع را فراهم میکند.
طبق اطلاعات مؤسسه ملی سرطان آمریکا، در FIT معمولاً محدودیت غذایی لازم نیست؛ ولی دستورالعمل اختصاصی کیت و توصیه پزشک همچنان باید رعایت شود.
این راهنمای تخصصی، کنترل کیفی تست OB و iFOB را برای کارشناسان آزمایشگاه توضیح میدهد.
روش نمونهگیری تست FIT مدفوع
نمونهگیری صحیح مهمترین مرحله پیشتحلیلی آزمایش FIT است. حتی یک کیت دقیق نیز نمیتواند خطاهای ناشی از ورود آب توالت، ادرار یا مقدار نامناسب نمونه را جبران کند.
وسایل مورد نیاز
بسته به نوع کیت، وسایل زیر در اختیار بیمار قرار میگیرند:
- ظرف یا لوله نمونهگیری حاوی بافر؛
- درپوش متصل به میله شیاردار نمونهگیری؛
- کاغذ یا ظرف تمیز برای جمعآوری مدفوع؛
- برچسب مشخصات بیمار؛
- پاکت مخصوص حمل نمونه؛
- بروشور دستورالعمل کیت.
آمادگی قبل از نمونهگیری
برای بیشتر کیتهای FIT رژیم غذایی خاصی لازم نیست. بیمار معمولاً میتواند برنامه غذایی عادی خود را ادامه دهد. با این حال، داروهای تجویزشده نباید بدون دستور پزشک قطع شوند.
نمونهگیری بهتر است در موارد زیر به تعویق بیفتد، مگر آنکه پزشک دستور دیگری داده باشد:
- خونریزی فعال هموروئید؛
- خونریزی واضح ناشی از شقاق مقعدی؛
- دوران قاعدگی؛
- وجود خون واضح در ادرار؛
- خونریزی پس از بعضی اقدامات دندانپزشکی؛
- اسهال شدید و کاملاً آبکی، در صورتی که کیت برای چنین نمونهای اعتبارسنجی نشده باشد.
وجود این شرایط الزاماً آزمایش را ممنوع نمیکند، اما میتواند احتمال شناسایی خونی را افزایش دهد که منشأ آن ضایعات کولورکتال مورد نظر غربالگری نیست.
مراحل جمعآوری نمونه
- نام، مشخصات و تاریخ نمونهگیری روی لوله یا برچسب نوشته شود.
- در صورت نیاز، بیمار ابتدا ادرار کند تا ادرار با مدفوع مخلوط نشود.
- مدفوع روی یک ظرف خشک و تمیز، کاغذ مخصوص یا وسیله جمعآوری قرار گیرد.
- مدفوع نباید با آب توالت، ادرار، مواد شوینده یا ضدعفونیکننده تماس پیدا کند.
- درپوش لوله باز شود. معمولاً میله شیاردار نمونهگیری به درپوش متصل است.
- قسمت شیاردار میله روی چند ناحیه از سطح مدفوع کشیده شود تا شیارها با مقدار کمی نمونه پوشیده شوند.
- نباید مقدار زیادی مدفوع داخل لوله ریخته شود. پر کردن بیش از حد میتواند نسبت نمونه به بافر را تغییر داده و موجب نتیجه نامعتبر شود.
- میله داخل لوله قرار داده و درپوش کاملاً بسته شود.
- پس از بستهشدن، لوله طبق دستورالعمل سازنده چند بار بهآرامی تکان داده شود.
- دستها با آب و صابون شسته شوند.
دستورالعمل رسمی NHS نیز بر جلوگیری از تماس مدفوع با آب توالت، پوشاندن شیارهای میله با مقدار کم مدفوع و بستن کامل لوله تأکید میکند.
بهترین قسمت مدفوع برای نمونهگیری FIT
توزیع خون در تمام قسمتهای مدفوع همیشه یکنواخت نیست. بنابراین بهتر است میله نمونهگیری روی چند نقطه متفاوت از سطح مدفوع کشیده شود، مگر آنکه بروشور سازنده روش دیگری تعیین کرده باشد.
برداشتن یک توده بزرگ از یک نقطه توصیه نمیشود. هدف این است که شیارهای میله نمونهگیری با لایه نازکی از مدفوع پر شوند، نه اینکه لوله از مدفوع پر شود.
نمونه نباید با آب توالت، ادرار، مواد شوینده یا ضدعفونیکننده تماس پیدا کند و مقدار زیاد مدفوع نیز نباید داخل لوله بافر وارد شود.
شرایط نگهداری و انتقال نمونه FIT
شرایط پایداری نمونه کاملاً به نوع کیت و بافر آن وابسته است. بنابراین زمان و دمای درجشده در بروشور سازنده، مرجع اصلی آزمایشگاه محسوب میشود.
اصول عمومی عبارتاند از:
- نمونه در سریعترین زمان ممکن به آزمایشگاه منتقل شود؛
- از قرار دادن نمونه در معرض گرمای شدید یا نور مستقیم خورشید جلوگیری شود؛
- درپوش لوله کاملاً بسته باشد؛
- زمان و تاریخ نمونهگیری ثبت شود؛
- نمونه طبق دستورالعمل کیت در دمای اتاق کنترلشده یا یخچال نگهداری شود؛
- از انجماد نمونه، مگر با تأیید سازنده، خودداری شود.
تأخیر در انتقال و قرار گرفتن در دمای بالا میتواند باعث تخریب هموگلوبین و ایجاد نتیجه منفی کاذب شود. آزمایشگاه نباید یک شرایط نگهداری ثابت را برای تمام برندهای FIT در نظر بگیرد.
روش انجام تست FIT در آزمایشگاه
روش دقیق انجام آزمایش باید از دستورالعمل سازنده همان کیت استخراج شود. زمان واکنش، تعداد قطرهها، دمای نگهداری و نحوه خواندن نتیجه بین برندها متفاوت است.
تجهیزات و مواد مورد نیاز در روش کیفی
- کیت FIT دارای مجوز و تاریخ مصرف معتبر؛
- لوله استخراج یا نمونهگیری حاوی بافر؛
- کاست ایمونوکروماتوگرافی؛
- تایمر؛
- کنترل مثبت و منفی؛
- دستکش و وسایل حفاظت فردی؛
- سطح کار ضدعفونیشده؛
- ظرف پسماند زیستی.
آمادهسازی قبل از انجام آزمایش
- کیت، نمونه و کنترلها در صورت لزوم به دمای توصیهشده سازنده برسند.
- تاریخ انقضا، شماره لات، سلامت بستهبندی و شرایط نگهداری کیت بررسی شود.
- کاست تا زمان انجام آزمایش داخل بستهبندی باقی بماند.
- نمونه از نظر مشخصات بیمار، زمان جمعآوری، نشت، حجم و شرایط انتقال بررسی شود.
- نمونه داخل لوله طبق دستورالعمل سازنده مخلوط شود تا سوسپانسیون نسبتاً یکنواختی ایجاد شود.
مراحل انجام تست FIT کیفی با کاست
روش زیر یک الگوی عمومی است و جایگزین دستورالعمل کیت نیست:
- کاست از بستهبندی خارج و روی سطح صاف قرار داده شود.
- شناسه نمونه روی کاست ثبت شود.
- لوله نمونهگیری بهآرامی مخلوط شود.
- سر قطرهچکان یا قسمت تعیینشده لوله باز شود.
- تعداد قطرات توصیهشده، برای مثال دو یا سه قطره، در حفره نمونه ریخته شود.
- تایمر بلافاصله فعال شود.
- نتیجه فقط در بازه زمانی تعیینشده سازنده خوانده شود.
- نتیجه همراه با شماره لات کیت، زمان انجام و نام اپراتور ثبت شود.
خواندن زودهنگام ممکن است خط ضعیف آزمایش را نشان ندهد و خواندن دیرهنگام میتواند باعث مشاهده خطوط تبخیری یا تغییرات غیراختصاصی شود.
تفسیر تست FIT کیفی
نتیجه منفی
ظاهر شدن خط کنترل C و ظاهر نشدن خط آزمون T معمولاً به معنی نتیجه منفی است.
نتیجه منفی یعنی غلظت هموگلوبین موجود در نمونه کمتر از حد تشخیص یا حد برش کیت بوده است. این نتیجه به معنای نبود قطعی خونریزی یا سرطان نیست.
نتیجه مثبت
ظاهر شدن خط کنترل C و خط آزمون T معمولاً به معنی نتیجه مثبت است.
هر خط رنگی قابل مشاهده در محل T، حتی اگر کمرنگ باشد، باید مطابق دستورالعمل سازنده تفسیر شود. شدت خط الزاماً نشاندهنده شدت بیماری یا مقدار دقیق خونریزی نیست.
نتیجه نامعتبر
ظاهر نشدن خط کنترل C، صرفنظر از وجود یا عدم وجود خط T، نتیجه را نامعتبر میکند.
علل احتمالی عبارتاند از:
- حجم نامناسب نمونه؛
- تعداد قطرات ناکافی؛
- انسداد قطرهچکان با مدفوع؛
- خرابی کاست؛
- شرایط نگهداری نامناسب؛
- تاریخ مصرف گذشته؛
- خطای اجرایی.
در نتیجه نامعتبر، آزمایش باید با یک کاست جدید تکرار شود و در صورت تداوم مشکل، نمونه یا کیت مورد بررسی قرار گیرد.
روش انجام تست FIT کمی
در روش کمی، نمونه موجود در بافر توسط آنالایزر اختصاصی بررسی میشود. بیشتر دستگاهها از روشهایی مانند ایمونوتوربیدیمتری یا ایمونواسی خودکار استفاده میکنند.
روند عمومی شامل مراحل زیر است:
- شناسایی و پذیرش نمونه؛
- بررسی حجم و سلامت لوله؛
- مخلوطکردن کنترلشده نمونه؛
- قرار دادن لوله در دستگاه؛
- خواندن بارکد یا ورود مشخصات؛
- انجام کالیبراسیون و کنترل کیفی طبق برنامه؛
- اندازهگیری غلظت هموگلوبین؛
- بررسی پرچمهای دستگاه و محدوده اندازهگیری؛
- گزارش نتیجه بر اساس واحد استاندارد و حد برش تأییدشده.
واحد گزارش FIT کمی
بهترین واحد برای گزارش مقدار هموگلوبین مدفوع معمولاً:
µg Hb/g feces
یا:
میکروگرم هموگلوبین به ازای هر گرم مدفوع
است.
برخی دستگاهها نتیجه را به صورت نانوگرم هموگلوبین در میلیلیتر بافر گزارش میکنند. این واحد به طراحی لوله نمونهگیری وابسته است و تبدیل آن به µg Hb/g feces باید بر اساس ضریب اختصاصی همان سیستم انجام شود. استفاده از یک ضریب عمومی برای تمام برندها از نظر علمی صحیح نیست.
حد طبیعی تست FIT چقدر است؟
برای FIT یک حد طبیعی جهانی و ثابت وجود ندارد. حد برش بر اساس موارد زیر تعیین میشود:
- هدف آزمایش؛
- غربالگری یا بررسی افراد علامتدار؛
- برند کیت و سیستم نمونهگیری؛
- روش اندازهگیری؛
- دستورالعمل برنامه ملی غربالگری؛
- ظرفیت انجام کولونوسکوپی؛
- سطح ریسک جمعیت.
بنابراین عددی مانند ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ میکروگرم هموگلوبین در گرم مدفوع بدون ذکر روش، هدف و حد برش آزمایشگاه نباید بهتنهایی تفسیر شود.
در گزارش آزمایش باید حد تصمیمگیری همان آزمایشگاه بهوضوح درج شود؛ برای مثال: کمتر از حد برش: هموگلوبین مدفوع در سطح تصمیمگیری روش شناسایی نشد. برابر یا بیشتر از حد برش: نتیجه مثبت؛ بررسی بالینی و اقدامات تکمیلی توصیه میشود.
کنترل کیفی تست FIT
کنترل کیفی داخلی
کنترلهای مثبت و منفی باید بر اساس توصیه سازنده و برنامه کنترل کیفی آزمایشگاه انجام شوند؛ از جمله:
- هنگام باز کردن لات جدید؛
- پس از دریافت محموله جدید؛
- هنگام تغییر اپراتور یا آموزش کارشناس؛
- پس از تغییر شرایط نگهداری؛
- در صورت مشاهده نتایج غیرمنتظره؛
- با فواصل از پیش تعیینشده؛
- پس از تعمیر یا سرویس دستگاههای کمی.
نتایج بیماران تنها زمانی قابل گزارشاند که کنترلها در محدوده پذیرش قرار داشته باشند.
کنترل کیفی در روش کمی
در روشهای کمی علاوه بر کنترلهای حداقل دو سطح، موارد زیر باید پایش شوند:
- وضعیت کالیبراسیون؛
- میانگین و پراکندگی کنترلها؛
- نمودارهای کنترل؛
- تغییر لات معرف؛
- تغییر لات لولههای نمونهگیری؛
- محدوده اندازهگیری؛
- Carryover؛
- مقایسه روش یا لات جدید؛
- عدم قطعیت یا تغییرپذیری تحلیلی، در صورت کاربرد.
لوله نمونهگیری بخشی از سیستم اندازهگیری است. تغییر لوله یا بافر بدون اعتبارسنجی میتواند نتیجه را تغییر دهد، حتی اگر دستگاه و معرف ثابت باشند.
برای جزئیات بیشتر درباره کنترلها، تغییر لات و خطاهای رایج آزمایش iFOB، این راهنمای تخصصی را مطالعه کنید.
معیارهای رد نمونه FIT
نمونه در شرایط زیر ممکن است رد شده یا نیازمند نمونهگیری مجدد باشد:
- مشخصات بیمار ثبت نشده یا با درخواست آزمایش مغایرت دارد؛
- لوله نشتی دارد؛
- درپوش بهدرستی بسته نشده است؛
- مقدار بسیار زیادی مدفوع داخل لوله وارد شده است؛
- لوله فاقد بافر است؛
- نمونه با ادرار یا آب آلوده شده است؛
- زمان نگهداری از محدوده پایداری کیت گذشته است؛
- نمونه در دمای نامناسب حمل شده است؛
- لوله نمونهگیری متعلق به سیستم دیگری است؛
- ظرف شکسته یا آلوده است؛
- تاریخ نمونهگیری مشخص نیست.
رد یا پذیرش مشروط نمونه باید بر اساس SOP آزمایشگاه و اطلاعات پایداری سازنده انجام شود، نه قضاوت سلیقهای کارشناس.
عوامل ایجاد نتیجه مثبت کاذب در FIT
اصطلاح «مثبت کاذب» باید با احتیاط استفاده شود. ممکن است FIT واقعاً هموگلوبین انسانی را شناسایی کرده باشد، اما منشأ خون سرطان یا پولیپ پیشسرطانی نباشد.
علل احتمالی نتیجه مثبت عبارتاند از:
- هموروئید خونریزیدهنده؛
- شقاق مقعدی؛
- التهاب یا عفونت روده؛
- بیماری التهابی روده؛
- دیورتیکولها؛
- پولیپهای غیرسرطانی؛
- خونریزی قاعدگی واردشده به نمونه؛
- آلودگی نمونه با ادرار خونی؛
- خونریزی پس از مداخلات گوارشی؛
- خطای نمونهگیری یا اجرای آزمایش.
مصرف گوشت قرمز معمولاً علت مثبت شدن FIT نیست؛ زیرا آزمایش برای هموگلوبین انسانی طراحی شده است.
عوامل ایجاد نتیجه منفی کاذب در FIT
نتیجه منفی کاذب زمانی رخ میدهد که ضایعه یا خونریزی وجود دارد، اما آزمایش هموگلوبین را شناسایی نمیکند.
علل مهم عبارتاند از:
- خونریزی متناوب ضایعه؛
- برداشت نمونه از بخشی از مدفوع که خون کمتری دارد؛
- مقدار ناکافی نمونه؛
- تخریب هموگلوبین بر اثر تأخیر یا گرما؛
- رقیقشدن نمونه با آب توالت یا ادرار؛
- غلظت هموگلوبین کمتر از حد برش؛
- ضایعات دستگاه گوارش فوقانی؛
- اجرای نادرست آزمایش؛
- خواندن نتیجه پیش از زمان تعیینشده؛
- حساسیت ناکافی روش برای هدف مورد نظر.
به همین علت در افراد دارای علائم پایدار یا علائم هشدار نباید صرفاً بر پایه یک FIT منفی، بررسیهای بیشتر را کنار گذاشت.
تست FIT مثبت به چه معناست؟
نتیجه مثبت یعنی مقدار هموگلوبین انسانی موجود در نمونه به حد تشخیص یا حد تصمیمگیری آزمایش رسیده است. این نتیجه نشان میدهد که احتمالاً در بخشی از دستگاه گوارش خونریزی وجود دارد، اما منشأ آن را مشخص نمیکند.
FIT مثبت ممکن است ناشی از یک بیماری خوشخیم باشد، ولی نباید نادیده گرفته شود. اقدام منطقی، مراجعه به پزشک و تعیین بررسی تکمیلی است. در برنامههای غربالگری، نتیجه مثبت معمولاً با کولونوسکوپی پیگیری میشود؛ زیرا FIT بهتنهایی قادر به تشخیص سرطان یا مشاهده و برداشت پولیپ نیست.
تکرار FIT برای «اطمینان از مثبت بودن» معمولاً جایگزین بررسی تشخیصی مناسب نیست. ممکن است خونریزی متناوب باشد و نمونه دوم منفی شود، در حالی که علت زمینهای همچنان وجود دارد.
بعد از مثبت شدن تست FIT چه باید کرد؟
پس از دریافت نتیجه مثبت، مراحل بعدی به سن، علائم، سابقه خانوادگی، مقدار هموگلوبین مدفوع، وضعیت عمومی بیمار و پروتکل درمانی بستگی دارد.
اقدامات احتمالی عبارتاند از:
- بررسی علائم و سابقه بالینی؛
- معاینه پزشک؛
- انجام شمارش کامل سلولهای خون و بررسی کمخونی؛
- بررسی فریتین و وضعیت آهن؛
- کولونوسکوپی؛
- نمونهبرداری از ضایعات مشکوک؛
- سیتی کولونوگرافی در افرادی که کولونوسکوپی برای آنان مناسب نیست؛
- بررسی سایر علل خونریزی در صورت طبیعی بودن کولونوسکوپی.
کولونوسکوپی امکان مشاهده مستقیم مخاط روده، تشخیص پولیپ، نمونهبرداری و در بسیاری از موارد برداشتن پولیپ را فراهم میکند.
در پیگیری بیماران دارای FIT مثبت، CBC و بررسی الگوهای کمخونی اهمیت دارد.
برای تحلیل دقیقتر کمخونی همراه با خونریزی مزمن، آشنایی با شاخصهای RDW مفید است.
شاخصهای MCH و MCHC در ارزیابی نوع کمخونی همراه با خونریزی مخفی کمککنندهاند.
آیا تست FIT منفی سرطان روده را رد میکند؟
خیر. FIT منفی احتمال وجود خونریزی قابل شناسایی را کاهش میدهد، اما سرطان، پولیپ یا سایر بیماریهای روده را بهطور قطعی رد نمیکند.
برخی ضایعات:
- در زمان نمونهگیری خونریزی ندارند؛
- مقدار کمی خونریزی میکنند؛
- خونریزی متناوب دارند؛
- هموگلوبین کمتر از حد برش تولید میکنند.
در صورت وجود کاهش وزن، کمخونی، تغییر پایدار دفع، درد مداوم، توده شکمی، خون واضح در مدفوع یا سابقه خانوادگی مهم، نتیجه منفی نباید باعث تأخیر در ارزیابی پزشکی شود.
تفاوت FIT با FOB و OB چیست؟
اصطلاحات FOB، FOBT و OB معمولاً به بررسی خون مخفی مدفوع اشاره میکنند، اما همیشه روش آزمایش را مشخص نمیکنند.
- OB: مخفف Occult Blood است و صرفاً به خون مخفی اشاره دارد.
- FOB: مخفف Fecal Occult Blood است.
- FOBT: مخفف Fecal Occult Blood Test است و میتواند شامل روش گایاک یا روش ایمونوشیمیایی باشد.
- FIT: مخفف Fecal Immunochemical Test است و مشخصاً از آنتیبادی علیه هموگلوبین انسانی استفاده میکند.
- iFOBT: نام دیگری برای FIT است.
بنابراین درج عبارت «OB مثبت» بدون ذکر روش میتواند مبهم باشد. بهتر است آزمایشگاه نام دقیق روش، کیفی یا کمی بودن آن و حد برش را در گزارش مشخص کند.
مزایا و محدودیتهای تست FIT
مزایای تست FIT
- نمونهگیری ساده و غیرتهاجمی؛
- امکان انجام نمونهگیری در منزل؛
- عدم نیاز به آمادگی روده و داروی بیهوشی؛
- معمولاً بدون محدودیت غذایی؛
- اختصاصیت بیشتر برای هموگلوبین انسانی نسبت به gFOBT؛
- قابلیت استفاده در برنامههای غربالگری؛
- امکان گزارش کمی؛
- هزینه کمتر نسبت به کولونوسکوپی؛
- پذیرش بیشتر توسط برخی بیماران.
محدودیتهای تست FIT
- محل خونریزی را مشخص نمیکند؛
- سرطان را بهتنهایی تشخیص نمیدهد؛
- همه پولیپها و سرطانها خونریزی نمیکنند؛
- احتمال منفی کاذب وجود دارد؛
- احتمال مثبت شدن در خونریزیهای خوشخیم وجود دارد؛
- نتیجه به نمونهگیری و حمل صحیح وابسته است؛
- در نتیجه مثبت معمولاً بررسی تکمیلی لازم است؛
- نمیتواند پولیپ را مشاهده یا خارج کند؛
- برای ارزیابی کامل خونریزی دستگاه گوارش فوقانی مناسب نیست.
چه افرادی نباید فقط به تست FIT اکتفا کنند؟
FIT میتواند ابزار مفیدی باشد، اما در موارد زیر نباید جایگزین ارزیابی تخصصی شود:
- وجود خون واضح در مدفوع؛
- مدفوع سیاه و قیری؛
- کمخونی فقر آهن بدون علت مشخص؛
- کاهش وزن غیرقابل توجیه؛
- تغییر پایدار عادات دفع؛
- درد یا توده شکمی؛
- سابقه شخصی سرطان کولورکتال؛
- سابقه پولیپهای پرخطر؛
- سابقه بیماری التهابی روده؛
- سندرمهای ارثی سرطان روده؛
- سابقه خانوادگی قوی سرطان کولورکتال؛
- نتیجه FIT مثبت قبلی که هنوز بررسی نشده است.
در این گروهها، مسیر تشخیصی باید توسط پزشک و بر اساس سطح خطر تعیین شود.
سرچهای پرتکرار کاربران درباره تست FIT
تست فیت مثبت نی نی سایت
تست فیت مثبت نی نی سایت عبارتی است که برخی کاربران برای پیدا کردن تجربه دیگران درباره نتیجه مثبت FIT جستوجو میکنند. تجربههای منتشرشده در انجمنها نمیتوانند احتمال سرطان یا علت خونریزی یک فرد را مشخص کنند. در یک نفر، نتیجه مثبت ممکن است ناشی از هموروئید باشد و در فرد دیگر به علت پولیپ یا بیماری مهمتری ایجاد شده باشد. تصمیم درست، تکرار خودسرانه آزمایش یا مقایسه با تجربه کاربران نیست؛ نتیجه مثبت باید بر اساس سن، علائم، مقدار FIT و نظر پزشک پیگیری شود.
تست فیت مثبت چیست؟
تست فیت مثبت چیست؟ نتیجه مثبت یعنی هموگلوبین انسانی در نمونه مدفوع در سطحی برابر یا بالاتر از حد تشخیص یا حد برش آزمایش شناسایی شده است. این نتیجه وجود احتمالی خونریزی را مطرح میکند، اما بهتنهایی مشخص نمیکند منشأ خون هموروئید، پولیپ، التهاب، زخم یا سرطان است.
تست فیت چیست؟
تست فیت چیست؟ FIT آزمایشی ایمونوشیمیایی برای شناسایی خون مخفی در مدفوع است. این آزمایش با استفاده از آنتیبادی اختصاصی علیه هموگلوبین انسانی انجام میشود و در غربالگری سرطان روده بزرگ و بررسی برخی بیماران دارای علائم گوارشی کاربرد دارد.
تفسیر تست فیت
تفسیر تست فیت باید بر اساس نوع کیت، حد برش و شرایط بالینی انجام شود. در روش کیفی، نتیجه بهصورت مثبت یا منفی گزارش میشود. در روش کمی، مقدار هموگلوبین مدفوع گزارش میشود. عدد بالاتر میتواند با احتمال بیشتر وجود ضایعه خونریزیدهنده همراه باشد، اما عدد FIT بهتنهایی نوع، محل یا شدت بیماری را تعیین نمیکند.
تفاوت تست OB و FIT
تفاوت تست OB و FIT در این است که OB یا FOB یک اصطلاح عمومی برای خون مخفی مدفوع است، ولی FIT نام یک روش مشخص ایمونوشیمیایی است. آزمایشی که فقط با عنوان OB درخواست یا گزارش میشود، ممکن است با روش گایاک یا روش FIT انجام شده باشد؛ بنابراین نام روش باید بررسی شود.
تفاوت تست FOB و FIT
تفاوت تست FOB و FIT این است که FOB یا FOBT میتواند به هر آزمایش خون مخفی مدفوع اشاره کند، اما FIT از آنتیبادی اختصاصی علیه هموگلوبین انسانی استفاده میکند. اگر منظور از FOB، روش گایاک باشد، FIT معمولاً اختصاصیتر است و محدودیت غذایی کمتری دارد.
نحوه انجام تست FOB
نحوه انجام تست FOB به نوع روش بستگی دارد. در FIT مقدار کمی مدفوع با میله شیاردار وارد لوله بافر میشود. در برخی روشهای گایاک لازم است نمونه از چند نوبت دفع روی کارت مخصوص قرار گیرد. استفاده از روش نمونهگیری یک کیت برای کیت دیگر درست نیست و بروشور همان محصول باید رعایت شود.
بهترین زمان سنجش تست فیت
بهترین زمان سنجش تست فیت زمانی است که نمونه تازه باشد، بیمار خونریزی واضح غیرمرتبط مانند قاعدگی یا خونریزی فعال هموروئیدی نداشته باشد و امکان انتقال سریع نمونه طبق شرایط کیت وجود داشته باشد. FIT الزاماً باید صبح انجام شود، درست نیست؛ مهمتر از ساعت نمونهگیری، رعایت شرایط جمعآوری و پایداری نمونه است.
سن انجام تست فیت
سن انجام تست فیت به دستورالعمل غربالگری هر کشور و سطح خطر فرد بستگی دارد. برنامههای مختلف ممکن است غربالگری را از سنین متفاوت آغاز کنند. برای نمونه، برنامه NHS انگلستان در سال ۲۰۲۶ افراد ۵۰ تا ۷۴ سال را هر دو سال یکبار برای غربالگری با FIT دعوت میکند، اما این محدوده نباید بهعنوان یک قانون جهانی یا جایگزین نظر پزشک استفاده شود. افراد جوانتر نیز در صورت وجود علائم، کمخونی، سابقه خانوادگی یا سایر عوامل خطر ممکن است به ارزیابی و گاهی FIT نیاز داشته باشند.
سؤالات رایج درباره تست FIT مدفوع
آیا برای تست FIT باید ناشتا بود؟
خیر. برای بیشتر کیتهای FIT ناشتا بودن لازم نیست و نمونه میتواند پس از دفع معمولی جمعآوری شود.
آیا قبل از تست FIT باید رژیم غذایی خاصی رعایت کرد؟
معمولاً خیر. FIT هموگلوبین انسانی را شناسایی میکند و برخلاف روش گایاک، معمولاً به حذف گوشت قرمز یا بعضی سبزیجات نیاز ندارد. دستور پزشک و بروشور کیت اولویت دارد.
آیا مصرف آهن باعث مثبت شدن تست FIT میشود؟
مکمل آهن مستقیماً هموگلوبین انسانی ایجاد نمیکند و معمولاً علت مثبت شدن FIT نیست. با این حال ممکن است رنگ مدفوع را تیره کند. داروی خود را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
آیا آسپرین و داروهای ضدانعقاد بر نتیجه اثر دارند؟
این داروها ممکن است احتمال خونریزی واقعی از یک ضایعه را افزایش دهند، اما نباید بدون دستور پزشک قطع شوند. تصمیمگیری درباره ادامه یا توقف دارو به علت مصرف و خطر خونریزی یا لخته بستگی دارد.
آیا تست FIT در زمان قاعدگی قابل انجام است؟
بهتر است نمونهگیری تا پایان خونریزی قاعدگی به تعویق بیفتد تا احتمال آلودگی نمونه با خون کاهش یابد، مگر آنکه پزشک انجام فوری آزمایش را ضروری بداند.
آیا هموروئید باعث مثبت شدن FIT میشود؟
بله، هموروئید خونریزیدهنده میتواند نتیجه را مثبت کند. با این حال نباید بدون بررسی، نتیجه مثبت را فقط به هموروئید نسبت داد.
آیا خط کمرنگ تست FIT مثبت محسوب میشود؟
در بیشتر تستهای کیفی، وجود خط رنگی قابل مشاهده در محل T و وجود خط کنترل C مثبت محسوب میشود، حتی اگر خط T کمرنگ باشد. ملاک نهایی دستورالعمل سازنده است.
آیا میتوان بعد از نتیجه مثبت، آزمایش را تکرار کرد؟
تکرار آزمایش ممکن است نمونه دوم را منفی نشان دهد، زیرا خونریزی میتواند متناوب باشد. تکرار FIT نباید جایگزین ارزیابی پزشکی یا کولونوسکوپی توصیهشده شود.
آیا نتیجه مثبت FIT حتماً به معنای سرطان است؟
خیر. پولیپ، هموروئید، شقاق، التهاب روده و بیماریهای دیگر نیز میتوانند باعث مثبت شدن آزمایش شوند. با این حال احتمال وجود بیماری مهم باید بررسی شود.
آیا نتیجه منفی FIT خیال ما را از سرطان راحت میکند؟
خیر. FIT منفی خطر را کاهش میدهد، اما سرطان یا پولیپ را صددرصد رد نمیکند. در صورت وجود علائم هشدار باید بررسی ادامه پیدا کند.
نمونه FIT تا چند ساعت قابل نگهداری است؟
زمان پایداری به برند کیت، نوع بافر و دمای نگهداری بستگی دارد. تنها عدد معتبر، مدت درجشده در بروشور سازنده و SOP آزمایشگاه است.
آیا میتوان نمونه را در ظرف معمولی مدفوع تحویل داد؟
برای بسیاری از سیستمهای FIT باید از لوله اختصاصی دارای بافر و میله نمونهگیری استفاده شود. انتقال مدفوع در ظرف معمولی ممکن است برای بعضی روشها پذیرفته شود، اما باید قبل از نمونهگیری با آزمایشگاه هماهنگ شود.
آیا FIT خونریزی معده را شناسایی میکند؟
FIT برای هموگلوبین انسانی اختصاصی است، اما بخش گلوبین در مسیر دستگاه گوارش فوقانی ممکن است تخریب شود. بنابراین FIT برای رد خونریزی معده یا روده باریک کافی نیست.
چند نمونه مدفوع برای FIT لازم است؟
بسیاری از کیتهای جدید با یک نمونه انجام میشوند، ولی تعداد نمونه به روش و برنامه غربالگری بستگی دارد. دستورالعمل کیت باید رعایت شود.
تفاوت خط کنترل و خط تست چیست؟
خط C نشان میدهد جریان نمونه و واکنش داخلی کاست بهدرستی انجام شده است. خط T نشاندهنده شناسایی هموگلوبین در سطح تعیینشده توسط کیت است. نبود خط C نتیجه را نامعتبر میکند.
آیا مقدار بیشتر مدفوع نتیجه را دقیقتر میکند؟
خیر. وارد کردن مدفوع اضافی میتواند نسبت نمونه به بافر را برهم بزند، مسیر کاست را مسدود کند و نتیجه را نامعتبر یا غیرقابل اعتماد سازد.
جمعبندی
تست FIT مدفوع یک روش ساده، غیرتهاجمی و نسبتاً اختصاصی برای شناسایی هموگلوبین انسانی در مدفوع است. کیفیت نتیجه بیش از هر چیز به نمونهگیری صحیح، استفاده از لوله اختصاصی، رعایت شرایط نگهداری و اجرای دقیق دستورالعمل سازنده وابسته است.
نتیجه مثبت FIT به معنای تشخیص سرطان نیست، اما نباید به هموروئید یا یک علت خوشخیم فرضی نسبت داده و نادیده گرفته شود. در مقابل، نتیجه منفی نیز بیماری مهم روده را بهطور کامل رد نمیکند. تفسیر درست نتیجه باید بر اساس علائم، سن، سابقه خانوادگی، مقدار هموگلوبین مدفوع و ارزیابی پزشک انجام شود.
منابع معتبر برای مطالعه بیشتر
برای مطالعه متن مرجع روی دکمه زیر کلیک کنید.
برای مطالعه متن مرجع روی دکمه زیر کلیک کنید.
National Cancer Institute – Fecal Immunochemical Test Definition
برای مطالعه متن مرجع روی دکمه زیر کلیک کنید.
برای مطالعه متن مرجع روی دکمه زیر کلیک کنید.
برای مطالعه متن مرجع روی دکمه زیر کلیک کنید.
شرایط نگهداری و انتقال نمونه FIT
شرایط پایداری نمونه کاملاً به نوع کیت و بافر آن وابسته است. بنابراین زمان و دمای درجشده در بروشور سازنده، مرجع اصلی آزمایشگاه محسوب میشود.
اصول عمومی عبارتاند از:
- نمونه در سریعترین زمان ممکن به آزمایشگاه منتقل شود؛
- از قرار دادن نمونه در معرض گرمای شدید یا نور مستقیم خورشید جلوگیری شود؛
- درپوش لوله کاملاً بسته باشد؛
- زمان و تاریخ نمونهگیری ثبت شود؛
- نمونه طبق دستورالعمل کیت در دمای اتاق کنترلشده یا یخچال نگهداری شود؛
- از انجماد نمونه، مگر با تأیید سازنده، خودداری شود.
تأخیر در انتقال و قرار گرفتن در دمای بالا میتواند باعث تخریب هموگلوبین و ایجاد نتیجه منفی کاذب شود. آزمایشگاه نباید یک شرایط نگهداری ثابت را برای تمام برندهای FIT در نظر بگیرد.
روش انجام تست FIT در آزمایشگاه
روش دقیق انجام آزمایش باید از دستورالعمل سازنده همان کیت استخراج شود. زمان واکنش، تعداد قطرهها، دمای نگهداری و نحوه خواندن نتیجه بین برندها متفاوت است.
تجهیزات و مواد مورد نیاز در روش کیفی
- کیت FIT دارای مجوز و تاریخ مصرف معتبر؛
- لوله استخراج یا نمونهگیری حاوی بافر؛
- کاست ایمونوکروماتوگرافی؛
- تایمر؛
- کنترل مثبت و منفی؛
- دستکش و وسایل حفاظت فردی؛
- سطح کار ضدعفونیشده؛
- ظرف پسماند زیستی.
آمادهسازی قبل از انجام آزمایش
- کیت، نمونه و کنترلها در صورت لزوم به دمای توصیهشده سازنده برسند.
- تاریخ انقضا، شماره لات، سلامت بستهبندی و شرایط نگهداری کیت بررسی شود.
- کاست تا زمان انجام آزمایش داخل بستهبندی باقی بماند.
- نمونه از نظر مشخصات بیمار، زمان جمعآوری، نشت، حجم و شرایط انتقال بررسی شود.
- نمونه داخل لوله طبق دستورالعمل سازنده مخلوط شود تا سوسپانسیون نسبتاً یکنواختی ایجاد شود.
مراحل انجام تست FIT کیفی با کاست
روش زیر یک الگوی عمومی است و جایگزین دستورالعمل کیت نیست:
- کاست از بستهبندی خارج و روی سطح صاف قرار داده شود.
- شناسه نمونه روی کاست ثبت شود.
- لوله نمونهگیری بهآرامی مخلوط شود.
- سر قطرهچکان یا قسمت تعیینشده لوله باز شود.
- تعداد قطرات توصیهشده، برای مثال دو یا سه قطره، در حفره نمونه ریخته شود.
- تایمر بلافاصله فعال شود.
- نتیجه فقط در بازه زمانی تعیینشده سازنده خوانده شود.
- نتیجه همراه با شماره لات کیت، زمان انجام و نام اپراتور ثبت شود.
خواندن زودهنگام ممکن است خط ضعیف آزمایش را نشان ندهد و خواندن دیرهنگام میتواند باعث مشاهده خطوط تبخیری یا تغییرات غیراختصاصی شود.
تفسیر تست FIT کیفی
نتیجه منفی
ظاهر شدن خط کنترل C و ظاهر نشدن خط آزمون T معمولاً به معنی نتیجه منفی است.
نتیجه منفی یعنی غلظت هموگلوبین موجود در نمونه کمتر از حد تشخیص یا حد برش کیت بوده است. این نتیجه به معنای نبود قطعی خونریزی یا سرطان نیست.
نتیجه مثبت
ظاهر شدن خط کنترل C و خط آزمون T معمولاً به معنی نتیجه مثبت است.
هر خط رنگی قابل مشاهده در محل T، حتی اگر کمرنگ باشد، باید مطابق دستورالعمل سازنده تفسیر شود. شدت خط الزاماً نشاندهنده شدت بیماری یا مقدار دقیق خونریزی نیست.
نتیجه نامعتبر
ظاهر نشدن خط کنترل C، صرفنظر از وجود یا عدم وجود خط T، نتیجه را نامعتبر میکند.
علل احتمالی عبارتاند از:
- حجم نامناسب نمونه؛
- تعداد قطرات ناکافی؛
- انسداد قطرهچکان با مدفوع؛
- خرابی کاست؛
- شرایط نگهداری نامناسب؛
- تاریخ مصرف گذشته؛
- خطای اجرایی.
در نتیجه نامعتبر، آزمایش باید با یک کاست جدید تکرار شود و در صورت تداوم مشکل، نمونه یا کیت مورد بررسی قرار گیرد.
روش انجام تست FIT کمی
در روش کمی، نمونه موجود در بافر توسط آنالایزر اختصاصی بررسی میشود. بیشتر دستگاهها از روشهایی مانند ایمونوتوربیدیمتری یا ایمونواسی خودکار استفاده میکنند.
روند عمومی شامل مراحل زیر است:
- شناسایی و پذیرش نمونه؛
- بررسی حجم و سلامت لوله؛
- مخلوطکردن کنترلشده نمونه؛
- قرار دادن لوله در دستگاه؛
- خواندن بارکد یا ورود مشخصات؛
- انجام کالیبراسیون و کنترل کیفی طبق برنامه؛
- اندازهگیری غلظت هموگلوبین؛
- بررسی پرچمهای دستگاه و محدوده اندازهگیری؛
- گزارش نتیجه بر اساس واحد استاندارد و حد برش تأییدشده.
واحد گزارش FIT کمی
بهترین واحد برای گزارش مقدار هموگلوبین مدفوع معمولاً:
µg Hb/g feces
یا:
میکروگرم هموگلوبین به ازای هر گرم مدفوع
است.
برخی دستگاهها نتیجه را به صورت نانوگرم هموگلوبین در میلیلیتر بافر گزارش میکنند. این واحد به طراحی لوله نمونهگیری وابسته است و تبدیل آن به µg Hb/g feces باید بر اساس ضریب اختصاصی همان سیستم انجام شود. استفاده از یک ضریب عمومی برای تمام برندها از نظر علمی صحیح نیست.
حد طبیعی تست FIT چقدر است؟
برای FIT یک حد طبیعی جهانی و ثابت وجود ندارد. حد برش بر اساس موارد زیر تعیین میشود:
- هدف آزمایش؛
- غربالگری یا بررسی افراد علامتدار؛
- برند کیت و سیستم نمونهگیری؛
- روش اندازهگیری؛
- دستورالعمل برنامه ملی غربالگری؛
- ظرفیت انجام کولونوسکوپی؛
- سطح ریسک جمعیت.
بنابراین عددی مانند ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ میکروگرم هموگلوبین در گرم مدفوع بدون ذکر روش، هدف و حد برش آزمایشگاه نباید بهتنهایی تفسیر شود.
در گزارش آزمایش باید حد تصمیمگیری همان آزمایشگاه بهوضوح درج شود؛ برای مثال: کمتر از حد برش: هموگلوبین مدفوع در سطح تصمیمگیری روش شناسایی نشد. برابر یا بیشتر از حد برش: نتیجه مثبت؛ بررسی بالینی و اقدامات تکمیلی توصیه میشود.
کنترل کیفی تست FIT
کنترل کیفی داخلی
کنترلهای مثبت و منفی باید بر اساس توصیه سازنده و برنامه کنترل کیفی آزمایشگاه انجام شوند؛ از جمله:
- هنگام باز کردن لات جدید؛
- پس از دریافت محموله جدید؛
- هنگام تغییر اپراتور یا آموزش کارشناس؛
- پس از تغییر شرایط نگهداری؛
- در صورت مشاهده نتایج غیرمنتظره؛
- با فواصل از پیش تعیینشده؛
- پس از تعمیر یا سرویس دستگاههای کمی.
نتایج بیماران تنها زمانی قابل گزارشاند که کنترلها در محدوده پذیرش قرار داشته باشند.
کنترل کیفی در روش کمی
در روشهای کمی علاوه بر کنترلهای حداقل دو سطح، موارد زیر باید پایش شوند:
- وضعیت کالیبراسیون؛
- میانگین و پراکندگی کنترلها؛
- نمودارهای کنترل؛
- تغییر لات معرف؛
- تغییر لات لولههای نمونهگیری؛
- محدوده اندازهگیری؛
- Carryover؛
- مقایسه روش یا لات جدید؛
- عدم قطعیت یا تغییرپذیری تحلیلی، در صورت کاربرد.
لوله نمونهگیری بخشی از سیستم اندازهگیری است. تغییر لوله یا بافر بدون اعتبارسنجی میتواند نتیجه را تغییر دهد، حتی اگر دستگاه و معرف ثابت باشند.
برای جزئیات بیشتر درباره کنترلهای مثبت و منفی، تغییر لات و خطاهای رایج آزمایش iFOB، این راهنمای تخصصی را مطالعه کنید.
معیارهای رد نمونه FIT
نمونه در شرایط زیر ممکن است رد شده یا نیازمند نمونهگیری مجدد باشد:
- مشخصات بیمار ثبت نشده یا با درخواست آزمایش مغایرت دارد؛
- لوله نشتی دارد؛
- درپوش بهدرستی بسته نشده است؛
- مقدار بسیار زیادی مدفوع داخل لوله وارد شده است؛
- لوله فاقد بافر است؛
- نمونه با ادرار یا آب آلوده شده است؛
- زمان نگهداری از محدوده پایداری کیت گذشته است؛
- نمونه در دمای نامناسب حمل شده است؛
- لوله نمونهگیری متعلق به سیستم دیگری است؛
- ظرف شکسته یا آلوده است؛
- تاریخ نمونهگیری مشخص نیست.
رد یا پذیرش مشروط نمونه باید بر اساس SOP آزمایشگاه و اطلاعات پایداری سازنده انجام شود، نه قضاوت سلیقهای کارشناس.
عوامل ایجاد نتیجه مثبت کاذب در FIT
اصطلاح «مثبت کاذب» باید با احتیاط استفاده شود. ممکن است FIT واقعاً هموگلوبین انسانی را شناسایی کرده باشد، اما منشأ خون سرطان یا پولیپ پیشسرطانی نباشد.
علل احتمالی نتیجه مثبت عبارتاند از:
- هموروئید خونریزیدهنده؛
- شقاق مقعدی؛
- التهاب یا عفونت روده؛
- بیماری التهابی روده؛
- دیورتیکولها؛
- پولیپهای غیرسرطانی؛
- خونریزی قاعدگی واردشده به نمونه؛
- آلودگی نمونه با ادرار خونی؛
- خونریزی پس از مداخلات گوارشی؛
- خطای نمونهگیری یا اجرای آزمایش.
مصرف گوشت قرمز معمولاً علت مثبت شدن FIT نیست؛ زیرا آزمایش برای هموگلوبین انسانی طراحی شده است.
عوامل ایجاد نتیجه منفی کاذب در FIT
نتیجه منفی کاذب زمانی رخ میدهد که ضایعه یا خونریزی وجود دارد، اما آزمایش هموگلوبین را شناسایی نمیکند.
علل مهم عبارتاند از:
- خونریزی متناوب ضایعه؛
- برداشت نمونه از بخشی از مدفوع که خون کمتری دارد؛
- مقدار ناکافی نمونه؛
- تخریب هموگلوبین بر اثر تأخیر یا گرما؛
- رقیقشدن نمونه با آب توالت یا ادرار؛
- غلظت هموگلوبین کمتر از حد برش؛
- ضایعات دستگاه گوارش فوقانی؛
- اجرای نادرست آزمایش؛
- خواندن نتیجه پیش از زمان تعیینشده؛
- حساسیت ناکافی روش برای هدف مورد نظر.
به همین علت در افراد دارای علائم پایدار یا علائم هشدار نباید صرفاً بر پایه یک FIT منفی، بررسیهای بیشتر را کنار گذاشت.
تست FIT مثبت به چه معناست؟
نتیجه مثبت یعنی مقدار هموگلوبین انسانی موجود در نمونه به حد تشخیص یا حد تصمیمگیری آزمایش رسیده است. این نتیجه نشان میدهد که احتمالاً در بخشی از دستگاه گوارش خونریزی وجود دارد، اما منشأ آن را مشخص نمیکند.
FIT مثبت ممکن است ناشی از یک بیماری خوشخیم باشد، ولی نباید نادیده گرفته شود. اقدام منطقی، مراجعه به پزشک و تعیین بررسی تکمیلی است. در برنامههای غربالگری، نتیجه مثبت معمولاً با کولونوسکوپی پیگیری میشود؛ زیرا FIT بهتنهایی قادر به تشخیص سرطان یا مشاهده و برداشت پولیپ نیست.
تکرار FIT برای «اطمینان از مثبت بودن» معمولاً جایگزین بررسی تشخیصی مناسب نیست. ممکن است خونریزی متناوب باشد و نمونه دوم منفی شود، در حالی که علت زمینهای همچنان وجود دارد.
بعد از مثبت شدن تست FIT چه باید کرد؟
پس از دریافت نتیجه مثبت، مراحل بعدی به سن، علائم، سابقه خانوادگی، مقدار هموگلوبین مدفوع، وضعیت عمومی بیمار و پروتکل درمانی بستگی دارد.
اقدامات احتمالی عبارتاند از:
- بررسی علائم و سابقه بالینی؛
- معاینه پزشک؛
- انجام شمارش کامل سلولهای خون و بررسی کمخونی؛
- بررسی فریتین و وضعیت آهن؛
- کولونوسکوپی؛
- نمونهبرداری از ضایعات مشکوک؛
- سیتی کولونوگرافی در افرادی که کولونوسکوپی برای آنان مناسب نیست؛
- بررسی سایر علل خونریزی در صورت طبیعی بودن کولونوسکوپی.
کولونوسکوپی امکان مشاهده مستقیم مخاط روده، تشخیص پولیپ، نمونهبرداری و در بسیاری از موارد برداشتن پولیپ را فراهم میکند.
در پیگیری بیماران دارای FIT مثبت، CBC و بررسی الگوهای کمخونی اهمیت دارد.
برای تحلیل دقیقتر کمخونی همراه با خونریزی مزمن، آشنایی با شاخصهای RDW مفید است.
شاخصهای MCH و MCHC در ارزیابی نوع کمخونی همراه با خونریزی مخفی کمککنندهاند.
آیا تست FIT منفی سرطان روده را رد میکند؟
خیر. FIT منفی احتمال وجود خونریزی قابل شناسایی را کاهش میدهد، اما سرطان، پولیپ یا سایر بیماریهای روده را بهطور قطعی رد نمیکند.
برخی ضایعات:
- در زمان نمونهگیری خونریزی ندارند؛
- مقدار کمی خونریزی میکنند؛
- خونریزی متناوب دارند؛
- هموگلوبین کمتر از حد برش تولید میکنند.
در صورت وجود کاهش وزن، کمخونی، تغییر پایدار دفع، درد مداوم، توده شکمی، خون واضح در مدفوع یا سابقه خانوادگی مهم، نتیجه منفی نباید باعث تأخیر در ارزیابی پزشکی شود.
تفاوت FIT با FOB و OB چیست؟
اصطلاحات FOB، FOBT و OB معمولاً به بررسی خون مخفی مدفوع اشاره میکنند، اما همیشه روش آزمایش را مشخص نمیکنند.
- OB: مخفف Occult Blood است و صرفاً به خون مخفی اشاره دارد.
- FOB: مخفف Fecal Occult Blood است.
- FOBT: مخفف Fecal Occult Blood Test است و میتواند شامل روش گایاک یا روش ایمونوشیمیایی باشد.
- FIT: مخفف Fecal Immunochemical Test است و مشخصاً از آنتیبادی علیه هموگلوبین انسانی استفاده میکند.
- iFOBT: نام دیگری برای FIT است.
بنابراین درج عبارت «OB مثبت» بدون ذکر روش میتواند مبهم باشد. بهتر است آزمایشگاه نام دقیق روش، کیفی یا کمی بودن آن و حد برش را در گزارش مشخص کند.
مزایا و محدودیتهای تست FIT
مزایای تست FIT
- نمونهگیری ساده و غیرتهاجمی؛
- امکان انجام نمونهگیری در منزل؛
- عدم نیاز به آمادگی روده و داروی بیهوشی؛
- معمولاً بدون محدودیت غذایی؛
- اختصاصیت بیشتر برای هموگلوبین انسانی نسبت به gFOBT؛
- قابلیت استفاده در برنامههای غربالگری؛
- امکان گزارش کمی؛
- هزینه کمتر نسبت به کولونوسکوپی؛
- پذیرش بیشتر توسط برخی بیماران.
محدودیتهای تست FIT
- محل خونریزی را مشخص نمیکند؛
- سرطان را بهتنهایی تشخیص نمیدهد؛
- همه پولیپها و سرطانها خونریزی نمیکنند؛
- احتمال منفی کاذب وجود دارد؛
- احتمال مثبت شدن در خونریزیهای خوشخیم وجود دارد؛
- نتیجه به نمونهگیری و حمل صحیح وابسته است؛
- در نتیجه مثبت معمولاً بررسی تکمیلی لازم است؛
- نمیتواند پولیپ را مشاهده یا خارج کند؛
- برای ارزیابی کامل خونریزی دستگاه گوارش فوقانی مناسب نیست.
چه افرادی نباید فقط به تست FIT اکتفا کنند؟
FIT میتواند ابزار مفیدی باشد، اما در موارد زیر نباید جایگزین ارزیابی تخصصی شود:
- وجود خون واضح در مدفوع؛
- مدفوع سیاه و قیری؛
- کمخونی فقر آهن بدون علت مشخص؛
- کاهش وزن غیرقابل توجیه؛
- تغییر پایدار عادات دفع؛
- درد یا توده شکمی؛
- سابقه شخصی سرطان کولورکتال؛
- سابقه پولیپهای پرخطر؛
- سابقه بیماری التهابی روده؛
- سندرمهای ارثی سرطان روده؛
- سابقه خانوادگی قوی سرطان کولورکتال؛
- نتیجه FIT مثبت قبلی که هنوز بررسی نشده است.
در این گروهها، مسیر تشخیصی باید توسط پزشک و بر اساس سطح خطر تعیین شود.
سرچهای پرتکرار کاربران درباره روش انجام تست فیت مدفوع
تست فیت مثبت نی نی سایت
تست فیت مثبت نی نی سایت عبارتی است که برخی کاربران برای پیدا کردن تجربه دیگران درباره نتیجه مثبت FIT جستوجو میکنند. تجربههای منتشرشده در انجمنها نمیتوانند احتمال سرطان یا علت خونریزی یک فرد را مشخص کنند. در یک نفر، نتیجه مثبت ممکن است ناشی از هموروئید باشد و در فرد دیگر به علت پولیپ یا بیماری مهمتری ایجاد شده باشد. تصمیم درست، تکرار خودسرانه آزمایش یا مقایسه با تجربه کاربران نیست؛ نتیجه مثبت باید بر اساس سن، علائم، مقدار FIT و نظر پزشک پیگیری شود.
تست فیت مثبت چیست؟
تست فیت مثبت چیست؟ نتیجه مثبت یعنی هموگلوبین انسانی در نمونه مدفوع در سطحی برابر یا بالاتر از حد تشخیص یا حد برش آزمایش شناسایی شده است. این نتیجه وجود احتمالی خونریزی را مطرح میکند، اما بهتنهایی مشخص نمیکند منشأ خون هموروئید، پولیپ، التهاب، زخم یا سرطان است.
تست فیت چیست؟
تست فیت چیست؟ FIT آزمایشی ایمونوشیمیایی برای شناسایی خون مخفی در مدفوع است. این آزمایش با استفاده از آنتیبادی اختصاصی علیه هموگلوبین انسانی انجام میشود و در غربالگری سرطان روده بزرگ و بررسی برخی بیماران دارای علائم گوارشی کاربرد دارد.
تفسیر تست فیت
تفسیر تست فیت باید بر اساس نوع کیت، حد برش و شرایط بالینی انجام شود. در روش کیفی، نتیجه بهصورت مثبت یا منفی گزارش میشود. در روش کمی، مقدار هموگلوبین مدفوع گزارش میشود. عدد بالاتر میتواند با احتمال بیشتر وجود ضایعه خونریزیدهنده همراه باشد، اما عدد FIT بهتنهایی نوع، محل یا شدت بیماری را تعیین نمیکند.
تفاوت تست OB و FIT
تفاوت تست OB و FIT در این است که OB یا FOB یک اصطلاح عمومی برای خون مخفی مدفوع است، ولی FIT نام یک روش مشخص ایمونوشیمیایی است. آزمایشی که فقط با عنوان OB درخواست یا گزارش میشود، ممکن است با روش گایاک یا روش FIT انجام شده باشد؛ بنابراین نام روش باید بررسی شود.
تفاوت تست FOB و FIT
تفاوت تست FOB و FIT این است که FOB یا FOBT میتواند به هر آزمایش خون مخفی مدفوع اشاره کند، اما FIT از آنتیبادی اختصاصی علیه هموگلوبین انسانی استفاده میکند. اگر منظور از FOB، روش گایاک باشد، FIT معمولاً اختصاصیتر است و محدودیت غذایی کمتری دارد.
نحوه انجام تست FOB
نحوه انجام تست FOB به نوع روش بستگی دارد. در FIT مقدار کمی مدفوع با میله شیاردار وارد لوله بافر میشود. در برخی روشهای گایاک لازم است نمونه از چند نوبت دفع روی کارت مخصوص قرار گیرد. استفاده از روش نمونهگیری یک کیت برای کیت دیگر درست نیست و بروشور همان محصول باید رعایت شود.
بهترین زمان سنجش تست فیت
بهترین زمان سنجش تست فیت زمانی است که نمونه تازه باشد، بیمار خونریزی واضح غیرمرتبط مانند قاعدگی یا خونریزی فعال هموروئیدی نداشته باشد و امکان انتقال سریع نمونه طبق شرایط کیت وجود داشته باشد. FIT الزاماً باید صبح انجام شود، درست نیست؛ مهمتر از ساعت نمونهگیری، رعایت شرایط جمعآوری و پایداری نمونه است.
سن انجام تست فیت
سن انجام تست فیت به دستورالعمل غربالگری هر کشور و سطح خطر فرد بستگی دارد. برنامههای مختلف ممکن است غربالگری را از سنین متفاوت آغاز کنند. برای نمونه، برنامه NHS انگلستان در سال ۲۰۲۶ افراد ۵۰ تا ۷۴ سال را هر دو سال یکبار برای غربالگری با FIT دعوت میکند، اما این محدوده نباید بهعنوان یک قانون جهانی یا جایگزین نظر پزشک استفاده شود.
افراد جوانتر نیز در صورت وجود علائم، کمخونی، سابقه خانوادگی یا سایر عوامل خطر ممکن است به ارزیابی و گاهی FIT نیاز داشته باشند.
سؤالات رایج درباره روش انجام تست فیت مدفوع
آیا برای تست FIT باید ناشتا بود؟
خیر. برای بیشتر کیتهای FIT ناشتا بودن لازم نیست و نمونه میتواند پس از دفع معمولی جمعآوری شود.
آیا قبل از تست FIT باید رژیم غذایی خاصی رعایت کرد؟
معمولاً خیر. FIT هموگلوبین انسانی را شناسایی میکند و برخلاف روش گایاک، معمولاً به حذف گوشت قرمز یا بعضی سبزیجات نیاز ندارد. دستور پزشک و بروشور کیت اولویت دارد.
آیا مصرف آهن باعث مثبت شدن تست FIT میشود؟
مکمل آهن مستقیماً هموگلوبین انسانی ایجاد نمیکند و معمولاً علت مثبت شدن FIT نیست. با این حال ممکن است رنگ مدفوع را تیره کند. داروی خود را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
آیا آسپرین و داروهای ضدانعقاد بر نتیجه اثر دارند؟
این داروها ممکن است احتمال خونریزی واقعی از یک ضایعه را افزایش دهند، اما نباید بدون دستور پزشک قطع شوند. تصمیمگیری درباره ادامه یا توقف دارو به علت مصرف و خطر خونریزی یا لخته بستگی دارد.
آیا تست FIT در زمان قاعدگی قابل انجام است؟
بهتر است نمونهگیری تا پایان خونریزی قاعدگی به تعویق بیفتد تا احتمال آلودگی نمونه با خون کاهش یابد، مگر آنکه پزشک انجام فوری آزمایش را ضروری بداند.
آیا هموروئید باعث مثبت شدن FIT میشود؟
بله، هموروئید خونریزیدهنده میتواند نتیجه را مثبت کند. با این حال نباید بدون بررسی، نتیجه مثبت را فقط به هموروئید نسبت داد.
آیا خط کمرنگ تست FIT مثبت محسوب میشود؟
در بیشتر تستهای کیفی، وجود خط رنگی قابل مشاهده در محل T و وجود خط کنترل C مثبت محسوب میشود، حتی اگر خط T کمرنگ باشد. ملاک نهایی دستورالعمل سازنده است.
آیا میتوان بعد از نتیجه مثبت، آزمایش را تکرار کرد؟
تکرار آزمایش ممکن است نمونه دوم را منفی نشان دهد، زیرا خونریزی میتواند متناوب باشد. تکرار FIT نباید جایگزین ارزیابی پزشکی یا کولونوسکوپی توصیهشده شود.
آیا نتیجه مثبت FIT حتماً به معنای سرطان است؟
خیر. پولیپ، هموروئید، شقاق، التهاب روده و بیماریهای دیگر نیز میتوانند باعث مثبت شدن آزمایش شوند. با این حال احتمال وجود بیماری مهم باید بررسی شود.
آیا نتیجه منفی FIT خیال ما را از سرطان راحت میکند؟
خیر. FIT منفی خطر را کاهش میدهد، اما سرطان یا پولیپ را صددرصد رد نمیکند. در صورت وجود علائم هشدار باید بررسی ادامه پیدا کند.
نمونه FIT تا چند ساعت قابل نگهداری است؟
زمان پایداری به برند کیت، نوع بافر و دمای نگهداری بستگی دارد. تنها عدد معتبر، مدت درجشده در بروشور سازنده و SOP آزمایشگاه است.
آیا میتوان نمونه را در ظرف معمولی مدفوع تحویل داد؟
برای بسیاری از سیستمهای FIT باید از لوله اختصاصی دارای بافر و میله نمونهگیری استفاده شود. انتقال مدفوع در ظرف معمولی ممکن است برای بعضی روشها پذیرفته شود، اما باید قبل از نمونهگیری با آزمایشگاه هماهنگ شود.
آیا FIT خونریزی معده را شناسایی میکند؟
FIT برای هموگلوبین انسانی اختصاصی است، اما بخش گلوبین در مسیر دستگاه گوارش فوقانی ممکن است تخریب شود. بنابراین FIT برای رد خونریزی معده یا روده باریک کافی نیست.
چند نمونه مدفوع برای FIT لازم است؟
بسیاری از کیتهای جدید با یک نمونه انجام میشوند، ولی تعداد نمونه به روش و برنامه غربالگری بستگی دارد. دستورالعمل کیت باید رعایت شود.
تفاوت خط کنترل و خط تست چیست؟
خط C نشان میدهد جریان نمونه و واکنش داخلی کاست بهدرستی انجام شده است. خط T نشاندهنده شناسایی هموگلوبین در سطح تعیینشده توسط کیت است. نبود خط C نتیجه را نامعتبر میکند.
آیا مقدار بیشتر مدفوع نتیجه را دقیقتر میکند؟
خیر. وارد کردن مدفوع اضافی میتواند نسبت نمونه به بافر را برهم بزند، مسیر کاست را مسدود کند و نتیجه را نامعتبر یا غیرقابل اعتماد سازد.
جمعبندی روش انجام تست فیت مدفوع
تست FIT مدفوع یک روش ساده، غیرتهاجمی و نسبتاً اختصاصی برای شناسایی هموگلوبین انسانی در مدفوع است. کیفیت نتیجه بیش از هر چیز به نمونهگیری صحیح، استفاده از لوله اختصاصی، رعایت شرایط نگهداری و اجرای دقیق دستورالعمل سازنده وابسته است.
نتیجه مثبت FIT به معنای تشخیص سرطان نیست، اما نباید به هموروئید یا یک علت خوشخیم فرضی نسبت داده و نادیده گرفته شود. در مقابل، نتیجه منفی نیز بیماری مهم روده را بهطور کامل رد نمیکند. تفسیر درست نتیجه باید بر اساس علائم، سن، سابقه خانوادگی، مقدار هموگلوبین مدفوع و ارزیابی پزشک انجام شود.