شمارش دستی گلبول سفید؛ آموزش کار با لام نئوبار، فرمول محاسبه و کنترل کیفی

شمارش دستی گلبول سفید یا Manual WBC Count روشی برای تعیین تعداد لکوسیت‌های خون بدون استفاده از سل کانتر اتوماتیک است. در این روش، نمونه خون با یک محلول رقیق‌کننده مناسب مخلوط می‌شود تا گلبول‌های قرمز لیز شوند و لکوسیت‌ها برای شمارش باقی بمانند. سپس تعداد مشخصی از گلبول‌های سفید در یک حجم دقیق و از پیش تعیین‌شده شمارش می‌شود و با در نظر گرفتن ضریب رقت و حجم شمارش‌شده، تعداد WBC در هر میکرولیتر خون محاسبه می‌شود.

امروزه شمارش روتین WBC تقریباً در تمام آزمایشگاه‌ها توسط آنالایزرهای هماتولوژی انجام می‌شود؛ با این حال آشنایی با شمارش دستی برای کارشناس آزمایشگاه همچنان ضروری است. این روش در مواردی مانند بررسی برخی نتایج غیرمنتظره دستگاه، لکوپنی شدید، نبود یا خرابی سل کانتر و همچنین شمارش سلول‌ها در برخی مایعات بدن کاربرد دارد.

ابزار اصلی انجام این روش لام نئوبار (Neubauer Chamber) یا به‌طور کلی هموسایتومتر (Hemocytometer) است.

لام نئوبار یا هموسایتومتر چیست؟

هموسایتومتر یک محفظه شمارش شیشه‌ای با ابعاد دقیق و شبکه مدرج است که برای شمارش سلول‌های موجود در حجم مشخصی از مایع طراحی شده است.

یکی از رایج‌ترین انواع آن Improved Neubauer Chamber است که در آزمایشگاه‌های هماتولوژی برای شمارش دستی سلول‌های خونی و در برخی کاربردها برای شمارش سلول‌های سایر مایعات استفاده می‌شود.

آنچه شمارش سلولی با نئوبار را امکان‌پذیر می‌کند این است که:

• مساحت هر قسمت از شبکه دقیقاً مشخص است.
• عمق محفظه مشخص است.
• در نتیجه حجم مایعی که روی هر قسمت شبکه قرار دارد قابل محاسبه است.

بنابراین اگر تعداد سلول‌های موجود در آن حجم را بدانیم، می‌توان غلظت سلول‌ها را در واحد حجم محاسبه کرد.

ساختمان لام نئوبار چگونه است؟

ساختار لام نئوبار

شبکه اصلی Improved Neubauer یک مربع با ابعاد:

است.

در نتیجه مساحت کل شبکه:

خواهد بود.

این شبکه به 9 مربع بزرگ تقسیم شده است که هرکدام مساحتی معادل:

دارند.

چهار مربع بزرگ واقع در گوشه‌های شبکه برای شمارش گلبول‌های سفید استفاده می‌شوند.

این چهار مربع معمولاً به شکل زیر در نظر گرفته می‌شوند:

• مربع بالا سمت چپ
• مربع بالا سمت راست
• مربع پایین سمت چپ
• مربع پایین سمت راست

مربع مرکزی بیشتر برای شمارش سلول‌هایی مانند پلاکت‌ها یا گلبول‌های قرمز، بر اساس روش مورد استفاده، تقسیم‌بندی شده است.

عمق لام نئوبار چقدر است؟

زمانی که Cover Glass مخصوص به‌درستی روی لام قرار گیرد، فاصله سطح شبکه تا زیر لامل برابر است با:

بنابراین حجم مایع موجود روی هر مربع بزرگ 1 mm² برابر خواهد بود با:

از آنجا که:

پس حجم هر مربع بزرگ برابر است با:

این عدد یکی از پایه‌های اصلی فرمول شمارش سلول با لام نئوبار است.

چرا برای شمارش WBC از چهار مربع گوشه لام نئوبار استفاده می‌شود؟

غلظت لکوسیت‌ها در خون بسیار کمتر از گلبول‌های قرمز است. بنابراین برای اینکه تعداد مناسبی از WBCها وارد شمارش شوند، باید سطح نسبتاً بزرگی از Chamber بررسی شود.

به همین دلیل چهار مربع بزرگ گوشه برای شمارش WBC در نظر گرفته شده‌اند.

اگر چهار مربع یک Chamber شمارش شوند:

اگر چهار مربع هر دو Chamber شمارش شوند:

شمارش تعداد بیشتری سلول معمولاً خطای آماری روش را کاهش می‌دهد و به همین دلیل شمارش دو Chamber از نظر Precision نسبت به شمارش تعداد کمتری از خانه‌ها ارجح است.

اساس شمارش WBC با لام نئوبار چیست؟

خون کامل حاوی تعداد بسیار زیادی گلبول قرمز است. اگر خون بدون آماده‌سازی مستقیماً داخل Chamber قرار داده شود، RBCها میدان را پر کرده و تشخیص و شمارش WBC تقریباً غیرممکن خواهد شد.

بنابراین نمونه خون ابتدا با یک WBC Diluting Fluid مخلوط می‌شود.

این محلول دو عملکرد اصلی دارد:

• رقیق کردن نمونه
• لیز کردن گلبول‌های قرمز

پس از لیز RBCها، سلول‌های هسته‌دار باقی‌مانده در محفظه قابل مشاهده و شمارش می‌شوند.

تعداد سلول‌های شمارش‌شده سپس بر اساس:

به تعداد WBC در هر میکرولیتر خون تبدیل می‌شود.

محلول ترک برای شمارش WBC چیست؟

یکی از محلول‌های کلاسیک مورد استفاده برای شمارش دستی لکوسیت‌ها محلول ترک (Türk’s Solution) است.

هدف اصلی این محلول لیز کردن RBCها و واضح‌تر کردن لکوسیت‌ها برای شمارش است.

در فرمولاسیون‌های متداول محلول ترک، معمولاً از:

• Acetic Acid برای لیز گلبول‌های قرمز
• یک رنگ هسته‌ای مانند Gentian Violet برای افزایش وضوح هسته لکوسیت‌ها

استفاده می‌شود.

بنابراین پس از مخلوط کردن خون با محلول ترک، بیشتر RBCها از بین می‌روند و ساختار هسته‌ای لکوسیت‌ها راحت‌تر زیر میکروسکوپ دیده می‌شود.

فرمول دقیق محلول ترک ممکن است بین منابع یا محلول‌های تجاری مختلف کمی تفاوت داشته باشد؛ بنابراین در آزمایشگاه باید دستورالعمل محلول مورد استفاده و SOP داخلی رعایت شود.

محلول رقیق‌کننده باید شفاف و فاقد رسوب، ذرات و آلودگی باشد؛ زیرا برخی ذرات ممکن است هنگام شمارش با سلول اشتباه گرفته شوند.

نمونه مناسب برای شمارش دستی گلبول سفید چیست؟

برای شمارش دستی WBC معمولاً از خون کامل حاوی EDTA استفاده می‌شود.

نمونه باید:

• فاقد لخته باشد.
• به مقدار مناسب داخل لوله EDTA جمع‌آوری شده باشد.
• قبل از برداشت برای رقیق‌سازی کاملاً مخلوط شود.
• از نظر کیفیت برای انجام CBC قابل قبول باشد.

وجود Microclot حتی اگر با چشم به‌سادگی قابل مشاهده نباشد می‌تواند سبب به دام افتادن لکوسیت‌ها و ایجاد شمارش کاذب پایین شود.

چرا مخلوط کردن نمونه قبل از شمارش WBC مهم است؟

سلول‌های خون در حالت سکون به‌تدریج ته‌نشین می‌شوند.

اگر نمونه قبل از برداشت خون برای تهیه رقت کاملاً مخلوط نشود، مقدار سلولی که وارد پیپت می‌شود ممکن است نماینده واقعی غلظت سلول‌ها در نمونه نباشد.

برای مثال، برداشت از قسمت بالایی یک نمونه ته‌نشین‌شده می‌تواند موجب کاهش کاذب تعداد سلول‌ها شود.

به همین دلیل نمونه باید بلافاصله پیش از تهیه رقت به‌آرامی اما به‌طور کامل مخلوط شود.

لام نئوبار شمارش گلبول سفید چگونه استفاده می‌شود؟

روش کار را می‌توان در چند مرحله اصلی تقسیم کرد:

1. بررسی و مخلوط کردن نمونه
2. تهیه رقت
3. مخلوط کردن خون و Diluent
4. آماده‌سازی Chamber
5. پر کردن Chamber
6. فرصت دادن برای ته‌نشینی سلول‌ها
7. بررسی توزیع سلولی
8. شمارش لکوسیت‌ها
9. محاسبه WBC
10. بررسی صحت نتیجه

هر کدام از این مراحل می‌تواند منبع خطا باشد و بنابراین باید به‌صورت استاندارد انجام شود.

رقت خون برای شمارش WBC چقدر است؟

رقت متداول برای شمارش دستی WBC:

است.

یعنی نمونه به شکلی با Diluent مخلوط می‌شود که خون یک بیستم حجم نهایی را تشکیل دهد.

در این حالت:

پس از تهیه رقت، نمونه باید کاملاً مخلوط شود تا سلول‌ها به‌طور یکنواخت در محلول پخش شوند و فرصت کافی برای لیز RBCها وجود داشته باشد.

آیا همیشه باید از رقت 1:20 استفاده کرد؟

خیر.

رقت باید متناسب با تعداد تقریبی WBC انتخاب شود.

در شمارش طبیعی WBC

معمولاً:

مناسب است.

در لکوپنی شدید

در تعداد بسیار پایین WBC، ممکن است با رقت 1:20 تعداد سلول‌های بسیار کمی در Chamber دیده شود.

در این شرایط می‌توان از رقت کمتر مانند:

استفاده کرد تا تعداد بیشتری سلول در حجم شمارش‌شده حضور داشته باشند.

در لکوسیتوز شدید

در WBC بسیار بالا ممکن است تعداد سلول‌ها آن‌قدر زیاد باشد که شمارش دشوار یا غیرقابل اعتماد شود.

در چنین شرایطی می‌توان از رقت‌هایی مانند:

یا:

استفاده کرد.

آماده‌سازی لام نئوبار قبل از شمارش

لام نئوبار و Cover Glass باید:

• تمیز باشند.
• خشک باشند.
• فاقد چربی و ذرات باشند.
• دارای شبکه سالم و واضح باشند.

Cover Glass مخصوص Hemocytometer روی سطح Chamber قرار داده می‌شود.

لامل مورد استفاده در Hemocytometer با لامل معمولی میکروسکوپی یکسان نیست و باید از Cover Glass مناسب این محفظه استفاده شود.

قرار گرفتن صحیح Cover Glass برای ایجاد عمق دقیق:

ضروری است.

چگونه لام نئوبار را پر کنیم؟

پس از مخلوط شدن کامل نمونه رقیق‌شده، مقدار مناسبی از محلول در لبه Chamber قرار داده می‌شود.

نمونه به کمک خاصیت موئینگی یا Capillary Action وارد فضای بین Cover Glass و Chamber می‌شود.

پر شدن باید یکنواخت باشد.

Chamber مناسب چه ویژگی‌هایی دارد؟

• کل سطح مورد نیاز با نمونه پوشیده شده باشد.
• حباب هوا وجود نداشته باشد.
• نمونه وارد کانال‌های اطراف نشده باشد.
• Chamber بیش از حد پر نشده باشد.
• Chamber کمتر از حد پر نشده باشد.
• Cover Glass حرکت نکرده باشد.

اگر Chamber به‌درستی پر نشده باشد، بهتر است شمارش انجام نشود و Chamber مجدداً آماده شود.

چرا باید قبل از شمارش چند دقیقه صبر کرد؟

پس از بارگذاری Chamber، سلول‌ها برای قرار گرفتن روی یک صفحه فوکوس مناسب به زمان کوتاهی نیاز دارند.

در این مدت لام باید روی یک سطح کاملاً افقی قرار گیرد.

اگر شمارش خیلی زود شروع شود، برخی سلول‌ها هنوز در حال حرکت یا ته‌نشینی هستند و توزیع آنها ممکن است پایدار نباشد.

قبل از شروع شمارش چه چیزی را بررسی کنیم؟

پیش از شمارش دقیق بهتر است Chamber ابتدا با بزرگنمایی پایین، معمولاً عدسی شیئی:

بررسی شود.

هدف در این مرحله شمارش نیست، بلکه ارزیابی موارد زیر است:

• پر شدن مناسب Chamber
• وجود یا عدم وجود حباب
• یکنواخت بودن توزیع سلول‌ها
• وجود ذرات خارجی
• مناسب بودن لیز RBCها

اگر سلول‌ها در یک قسمت Chamber تجمع داشته و در قسمت دیگر بسیار کم باشند، نتیجه شمارش قابل اعتماد نیست.

WBC در کدام خانه‌های لام نئوبار شمارش می‌شود؟

برای شمارش دستی گلبول سفید، چهار مربع بزرگ گوشه هر شبکه شمارش می‌شوند.

در صورت استفاده از هر دو Chamber:

شمارش خواهد شد.

هر مربع بزرگ حجمی برابر:

دارد.

بنابراین حجم کل هشت مربع برابر است با:

قانون شمارش سلول‌های روی خطوط لام نئوبار چیست؟

سلول‌هایی که کاملاً داخل مربع قرار دارند بدون مشکل شمارش می‌شوند.

اما سلول‌هایی که روی خطوط مرزی قرار گرفته‌اند می‌توانند باعث Double Counting شوند.

برای جلوگیری از این مشکل باید یک Border Rule ثابت وجود داشته باشد.

یک قانون رایج این است:

• سلول‌های روی خط بالا: شمارش شوند.
• سلول‌های روی خط چپ: شمارش شوند.
• سلول‌های روی خط پایین: شمارش نشوند.
• سلول‌های روی خط راست: شمارش نشوند.

فرمول شمارش سلول با لام نئوبار چیست؟

فرمول عمومی شمارش سلول‌ها در Hemocytometer عبارت است از:

یا به شکل ساده:

که در آن:

• N = تعداد سلول‌های شمارش‌شده
• Dilution Factor = ضریب رقت
• Volume = حجم کل خانه‌های شمارش‌شده

این فرمول بهتر از حفظ کردن ضرایب مختلف است، زیرا برای هر رقت و هر تعداد مربع قابل استفاده است.

فرمول شمارش گلبول سفید با رقت 1:20

فرض کنیم چهار مربع بزرگ هر دو Chamber را شمارش کرده‌ایم.

تعداد مربع‌ها:

حجم هر مربع:

بنابراین حجم کل:

ضریب رقت:

در نتیجه:

و در نهایت:

بنابراین اگر روش آزمایشگاه شمارش 8 مربع بزرگ با رقت 1:20 باشد، کافی است مجموع سلول‌های شمارش‌شده را در:

ضرب کنیم.

مثال شمارش WBC با لام نئوبار

فرض کنیم در هشت مربع بزرگ مجموعاً:

شمارش شده است.

بنابراین:

به واحد SI:

خواهد بود.

فرمول شمارش WBC اگر فقط چهار مربع شمارش شوند

اگر فقط چهار مربع بزرگ یک Chamber شمارش شوند:

حجم شمارش‌شده برابر است با:

در رقت 1:20:

بنابراین:

برای مثال اگر در چهار مربع:

شمارش شده باشد:

از نظر ریاضی نتیجه همان است، اما شمارش تعداد بیشتر سلول‌ها معمولاً خطای آماری کمتری ایجاد می‌کند.

فرمول شمارش WBC در لکوپنی

اگر به دلیل لکوپنی از رقت:

استفاده شود و هر 8 مربع بزرگ شمارش شوند:

بنابراین:

برای مثال اگر 80 سلول شمارش شود:

یا:

فرمول شمارش WBC در لکوسیتوز شدید

فرض کنیم از رقت:

استفاده شده و 8 مربع شمارش شده‌اند.

در این حالت:

بنابراین:

اگر 160 سلول شمارش شده باشد:

یا:

چرا شمارش تعداد بیشتر سلول‌ها بهتر است؟

یکی از محدودیت‌های مهم Hemocytometer این است که فقط حجم بسیار کوچکی از نمونه بررسی می‌شود.

هرچه تعداد سلول‌های شمارش‌شده کمتر باشد، اثر تغییرات تصادفی بیشتر خواهد بود.

به زبان ساده، اگر فقط 20 یا 30 سلول شمارش کنیم، اضافه یا کم شدن چند سلول می‌تواند درصد بزرگی از نتیجه را تغییر دهد.

اما اگر چند صد سلول شمارش شوند، اثر همین اختلاف کوچک بسیار کمتر خواهد بود.

این موضوع خصوصاً در لکوپنی شدید اهمیت دارد.

به همین دلیل در شمارش‌های بسیار پایین ممکن است لازم باشد:

• رقت کاهش یابد.
• تعداد خانه‌های بیشتری بررسی شود.
• Chamber دیگری نیز شمارش شود.
• شمارش تکرار شود.

منابع خطا در شمارش دستی گلبول سفید چیست؟

شمارش دستی نسبت به روش اتوماتیک وابستگی بیشتری به تکنیک اپراتور دارد و مراحل متعددی می‌توانند باعث ایجاد خطا شوند.

خطاها را می‌توان به چند گروه تقسیم کرد.

خطاهای مربوط به نمونه

وجود لخته یا Microclot

لخته می‌تواند بخشی از لکوسیت‌ها را به دام بیندازد و باعث کاهش کاذب WBC شود.

مخلوط نشدن نمونه

اگر سلول‌ها ته‌نشین شده باشند و نمونه قبل از برداشت مخلوط نشود، غلظت سلولی قسمت برداشت‌شده نماینده کل نمونه نیست.

نمونه نامناسب

نگهداری طولانی، شرایط نامناسب دمایی یا حجم نامناسب خون نسبت به EDTA می‌تواند کیفیت نمونه را تحت تأثیر قرار دهد.

خطا در تهیه رقت

اگر حجم خون یا Diluent دقیق نباشد، ضریب رقت واقعی با ضریبی که در محاسبه استفاده می‌شود متفاوت خواهد بود.

این خطا مستقیماً نتیجه نهایی را تغییر می‌دهد.

خطای پیپت

پیپت باید:

• دقیق باشد.
• کالیبراسیون مناسب داشته باشد.
• برای حجم مورد استفاده مناسب باشد.

حتی اگر شمارش سلول کاملاً صحیح انجام شود، رقت اشتباه می‌تواند کل نتیجه را بی‌اعتبار کند.

خطای پر کردن Chamber

موارد زیر می‌توانند حجم واقعی نمونه را تغییر دهند:

• Overfilling
• Underfilling
• حباب هوا
• قرارگیری نامناسب Cover Glass
• حرکت لامل
• ورود نمونه به شیارهای اطراف

Chamber نامناسب باید رد و مجدداً بارگذاری شود.

خطای توزیع سلولی

سلول‌ها باید در شبکه تقریباً یکنواخت توزیع شده باشند.

تجمع واضح سلول‌ها در یک سمت یا اختلاف غیرمنطقی بین بخش‌های مختلف Chamber می‌تواند نشان‌دهنده:

• مخلوط نکردن مناسب
• بارگذاری نادرست
• حرکت Chamber
• یا ته‌نشینی نامناسب

باشد.

خطای شمارش

خطاهای شمارش شامل:

• فراموش کردن سلول
• شمارش دوباره یک سلول
• رعایت نکردن Border Rule
• شمارش خانه اشتباه
• اشتباه گرفتن Debris با WBC
• گم کردن مسیر شمارش

است.

بهتر است خانه‌ها همیشه با یک الگوی ثابت شمارش شوند.

چرا شمارش دستی WBC از سل کانتر دقت کمتری دارد؟

در Hemocytometer حجم بسیار محدودی از نمونه بررسی می‌شود و تعداد سلول‌های شمارش‌شده نسبتاً کم است.

علاوه بر آن، مراحل متعددی توسط اپراتور انجام می‌شوند:

• رقیق‌سازی
• مخلوط کردن
• بارگذاری
• تشخیص سلول
• شمارش
• محاسبه

بنابراین هم خطای آماری و هم خطای اپراتوری در این روش بیشتر است.

CV شمارش دستی WBC در محدوده طبیعی معمولاً چندین برابر آنالایزرهای اتوماتیک است و در نمونه‌های لکوپنیک می‌تواند به میزان قابل توجهی افزایش یابد.

به همین دلیل شمارش دستی را نباید ذاتاً «دقیق‌تر» از سل کانتر دانست.

NRBC چه اثری بر شمارش WBC دارد؟

Nucleated Red Blood Cells یا NRBCها سلول‌های اریتروئیدی هسته‌داری هستند که ممکن است در برخی شرایط وارد خون محیطی شوند.

از آنجا که روش شمارش دستی مورد بحث اساساً سلول‌های هسته‌دار باقی‌مانده پس از لیز RBCها را مشاهده می‌کند، NRBCها نیز ممکن است همراه WBCها شمارش شوند.

اگر تعداد NRBC قابل توجه باشد، شمارش به‌دست‌آمده می‌تواند بیشتر از WBC واقعی باشد.

فرمول اصلاح WBC در حضور NRBC چیست؟

اگر تعداد NRBC در Differential Count مشخص باشد، می‌توان از فرمول زیر استفاده کرد:

برای مثال:

WBC اولیه:

NRBC:

بنابراین:

و نتیجه:

خواهد بود.

آیا WBC دستگاه را همیشه در حضور NRBC باید اصلاح کرد؟

خیر.

در بسیاری از آنالایزرهای جدید هماتولوژی، NRBC به‌طور جداگانه شناسایی شده و WBC دستگاه از قبل اصلاح می‌شود.

بنابراین قبل از اعمال فرمول باید مشخص شود:

• آیا دستگاه NRBC را تشخیص می‌دهد؟
• آیا WBC گزارش‌شده Corrected است؟
• آیا NRBC جداگانه گزارش شده است؟

کنترل کیفی شمارش دستی WBC چگونه انجام می‌شود؟

کنترل کیفیت در Manual WBC Count باید کل فرایند را پوشش دهد، نه فقط محاسبه نهایی.

قبل از انجام شمارش

بررسی شود:

• نمونه صحیح بیمار انتخاب شده است.
• نمونه لخته ندارد.
• نمونه کاملاً مخلوط شده است.
• Diluent شفاف و قابل استفاده است.
• پیپت مناسب است.
• Chamber سالم و تمیز است.
• Cover Glass مناسب استفاده شده است.
• رقت صحیح انتخاب شده است.

هنگام بارگذاری

بررسی شود:

• Chamber به‌طور کامل و یکنواخت پر شده است.
• حباب وجود ندارد.
• سرریز اتفاق نیفتاده است.
• Cover Glass جابه‌جا نشده است.

هنگام شمارش

بررسی شود:

• خانه‌های صحیح شمارش می‌شوند.
• Border Rule ثابت است.
• توزیع سلولی یکنواخت است.
• تعداد سلول کافی شمارش شده است.
• Debris با لکوسیت اشتباه نمی‌شود.

پس از شمارش

بررسی شود:

• تعداد مربع‌های شمارش‌شده صحیح وارد محاسبه شده است.
• ضریب رقت صحیح است.
• فرمول محاسبه صحیح است.
• نتیجه با CBC اتوماتیک و اسمیر، در صورت وجود، تطبیق داده شده است.
• نتایج غیرمنتظره قبل از گزارش بررسی شده‌اند.

اختلاف بین دو Chamber لام نئوبار چه معنایی دارد؟

هر دو Chamber از یک نمونه رقیق‌شده پر شده‌اند و بنابراین باید شمارش نسبتاً مشابهی ایجاد کنند.

اختلاف زیاد بین دو سمت می‌تواند نشانه وجود خطا در:

• مخلوط کردن نمونه
• بارگذاری
• توزیع سلولی
• شمارش
• یا خود Chamber

باشد.

ابتدا باید علت اختلاف بررسی شود و در صورت لزوم Chamber مجدداً پر یا رقت از ابتدا تهیه شود.

چه زمانی شمارش دستی WBC را تکرار کنیم؟

تکرار شمارش در شرایط زیر منطقی است:

• Chamber دارای حباب باشد.
• Chamber بیش از حد یا کمتر از حد پر شده باشد.
• توزیع سلول‌ها یکنواخت نباشد.
• اختلاف دو Chamber زیاد باشد.
• تعداد بسیار کمی سلول شمارش شده باشد.
• نتیجه با سل کانتر اختلاف غیرمنتظره داشته باشد.
• نتیجه با اسمیر خون سازگار نباشد.
• احتمال خطا در تهیه رقت وجود داشته باشد.
• Microclot در نمونه مشاهده شود.
• اپراتور در تشخیص سلول‌ها تردید داشته باشد.

در برخی از این شرایط فقط دوباره شمردن همان Chamber کافی نیست و باید نمونه مجدداً رقیق یا Chamber مجدداً بارگذاری شود.

نحوه تمیز کردن لام نئوبار برای شمارش دستی گلبول سفید

پس از پایان کار، Chamber باید به‌دقت تمیز شود.

به‌طور کلی:

• نمونه از سطح لام پاک شود.
• Chamber با آب مناسب شسته شود.
• با ماده‌ای که به خطوط شبکه آسیب بزند ساییده نشود.
• از ایجاد خراش روی سطح شبکه جلوگیری شود.
• Chamber و Cover Glass کاملاً خشک شوند.

خطوط شبکه بخش اصلی سیستم اندازه‌گیری هستند و آسیب به آنها می‌تواند شمارش را دشوار یا غیرقابل اعتماد کند.

محدوده طبیعی WBC چقدر است؟

در بزرگسالان، محدوده مرجع WBC معمولاً تقریباً در محدوده:

قرار دارد.

اما Reference Interval نهایی باید بر اساس محدوده مرجع تأییدشده آزمایشگاه، جمعیت مورد مطالعه و روش اندازه‌گیری تفسیر شود.

بنابراین رنج‌های موجود در کتاب‌ها یا منابع آموزشی نباید بدون بررسی مستقیماً جایگزین Reference Interval آزمایشگاه شوند.

شمارش دستی WBC بهتر است یا سل کانتر؟

برای شمارش روتین، سل کانتر اتوماتیک برتری واضحی دارد.

آنالایزرهای مدرن:

• تعداد بسیار بیشتری سلول را بررسی می‌کنند.
• Precision بالاتری دارند.
• زمان آزمایش کوتاه‌تری دارند.
• خطای اپراتوری کمتری دارند.
• همراه با WBC اطلاعات دیگری مانند Differential، Histogram، Scattergram و Flags ارائه می‌کنند.

در مقابل مزیت شمارش دستی این است که:

• به تجهیزات پیچیده نیاز ندارد.
• روش پشتیبان مناسبی است.
• برای بررسی برخی نتایج خاص قابل استفاده است.
• اساس شمارش سلولی را به‌خوبی نشان می‌دهد.

بنابراین نقش Manual WBC Count بیشتر روش پشتیبان و حل مسئله است تا روش اصلی شمارش روتین.

الگوریتم عملی شمارش دستی گلبول سفید در آزمایشگاه

نکات کلیدی شمارش دستی گلبول سفید

جمع‌بندی شمارش دستی گلبول سفید

شمارش دستی گلبول سفید روشی مبتنی بر شمارش مستقیم لکوسیت‌ها در حجم مشخصی از نمونه رقیق‌شده است. برای انجام این روش معمولاً از لام نئوبار یا Hemocytometer استفاده می‌شود؛ محفظه‌ای مدرج که مساحت شبکه و عمق آن دقیقاً مشخص است و بنابراین امکان تبدیل تعداد سلول‌های مشاهده‌شده به غلظت سلولی را فراهم می‌کند.

در روش معمول، خون EDTA با یک محلول رقیق‌کننده مانند محلول ترک مخلوط می‌شود تا RBCها لیز شوند. سپس نمونه در لام نئوبار قرار گرفته و چهار مربع بزرگ گوشه هر Chamber شمارش می‌شوند.

اگر مجموع هشت مربع بزرگ با رقت 1:20 شمارش شود:

اما انجام صحیح محاسبه تنها بخشی از کار است. کیفیت نتیجه به مخلوط شدن نمونه، صحت رقت، سالم بودن Chamber، بارگذاری مناسب، توزیع یکنواخت سلول‌ها، رعایت قانون خطوط مرزی و شمارش تعداد کافی سلول وابسته است.

به همین دلیل، شمارش دستی WBC بیش از آنکه یک فرمول ساده باشد، یک روش آزمایشگاهی وابسته به تکنیک است و نتیجه آن باید همراه با محدودیت‌های روش و در صورت لزوم در کنار CBC اتوماتیک و بررسی اسمیر خون تفسیر شود.

سوالات رایج درباره شمارش دستی گلبول سفید

مطالب مرتبط دیگر در هموستیکا

این مطالب مستقیماً بخشی از روش شمارش دستی WBC نیستند، اما برای تکمیل مطالعه در حوزه هماتولوژی، انعقاد، ایمنوهِماتولوژی و کنترل کیفیت آزمایشگاه مفیدند.

منابع معتبر برای مطالعه بیشتر در مورد شمارش دستی گلبول سفید

روش عملی مقاله بر پایه منابع استاندارد هماتولوژی و اصول پذیرفته‌شده شمارش سلولی تدوین شده است. برای مطالعه تکمیلی، منابع زیر قابل استفاده‌اند: