روش تهیه پولد سرم (Pooled Serum): روش تهیه پولد سرم یا روش تهیه Pooled Serum شامل جمع‌آوری نمونه‌های خون بدون ماده ضدانعقاد، انجام فرآیند لخته‌سازی در دمای محیط، سانتریفیوژ جهت جداسازی مایع رویی، غربالگری چشمی جهت حذف نمونه‌های همولیز، لیپمیک یا ایکتریک، و در نهایت ترکیب، همگن‌سازی، فیلتراسیون ۰.۲۲ میکرون و آلیکوت‌بندی در ویال‌های استریل جهت نگهداری در دمای منفی ۲۰ تا منفی ۸۰ درجه سانتی‌گراد است.

جهت عضویت در کانال آموزشی در تلگرام به لینک زیر مراجعه کنید:

https://t.me/Heamostica

🚀 عضویت در کانال تلگرام

فهرست مطالب مقاله

• ۱. مقدمه و کاربردهای اصلی روش تهیه پولد سرم
• ۲. مراحل گام‌به‌گام روش تهیه پولد سرم از نمونه‌های تازه
• ۳. روش تهیه پولد سرم با استفاده از سرم‌های نرمال باقیمانده در انتهای شیفت
• ۴. معرفی محصولات تخصصی کنترل کیفی انعقادی هموستیکا
• ۵. منابع آموزشی و مقالات مرتبط کنترل کیفی آزمایشگاه
• ۶. پرسش‌های متداول (FAQ) درباره روش تهیه پولد سرم
• ۷. منابع معتبر برای مطالعه بیشتر

راهنمای جامع آموزش روش تهیه پولد سرم در آزمایشگاه + استفاده از سرم‌های باقیمانده

پولد سرم (Pooled Serum) یا سرم تجمیع‌یافته، یکی از اجزای حیاتی در بخش کنترل کیفیت آزمایشگاه‌های تشخیص طبی، تولید کیت‌های تشخیصی (IVD: In Vitro Diagnostics) و تحقیقات مرتبط با کشت سلولی (Cell Culture) است. با ترکیب سرم‌های به دست آمده از چندین اهداکننده، تغییرات بیولوژیکی و فردی کاهش یافته و یک نمونه همگن و استاندارد برای استفاده به‌عنوان سرم کنترل (Control Serum) یا ماتریکس پایه فراهم می‌شود.

در این مقاله، مراحل استاندارد روش تهیه پولد سرم و همچنین اصول علمی استفاده از سرم‌های باقیمانده بیماران (Residual Sera) در انتهای شیفت کاری را به صورت گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم.

کاربردهای اصلی روش تهیه پولد سرم و سرم کنترل داخلی

• کنترل کیفیت داخلی (IQC: Internal Quality Control): پایش روزانه دقت (Precision) دستگاه‌ها و کیت‌های تشخیصی در بخش‌های بیوشیمی، ایمونولوژی و سرولوژی.
• تولید کیت‌های تشخیصی (IVD): استفاده به عنوان ماتریکس پایه برای تهیه کالیبراتورها و کنترل‌ها.
• تحقیقات و آموزش: استفاده در دوره‌های آموزشی علوم آزمایشگاهی (مانند هماتولوژی و بیوشیمی) و تامین فاکتورهای رشد برای کشت سلول.

آشنایی با مفاهیم پایه کنترل کیفی در کنار روش تهیه پولد سرم برای ارزیابی صحت و دقت آزمایشگاهی ضروری است. برای مطالعه مفاهیم پایه مقاله زیر را ببینید:

مفاهیم پایه کنترل کیفی آزمایشگاه؛ از خطا و دقت تا نمودار لوی‌جنینگ و قوانین وستگارد

بخش اول: مراحل گام‌به‌گام روش تهیه پولد سرم از نمونه‌های تازه

۱. جمع‌آوری خون و تشکیل لخته (Blood Collection and Clotting)

ابتدا باید از افراد سالم خون‌گیری انجام شود. رعایت شرایط استریل در این مرحله پایه و اساس کیفیت نهایی کار است.

• خون باید در لوله‌های بدون ماده ضدانعقاد (لوله‌های ساده یا حاوی ژل جداکننده) جمع‌آوری شود.
• لوله‌ها را به مدت ۳۰ تا ۶۰ دقیقه در دمای محیط (۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد) به صورت عمودی قرار دهید تا فرآیند لخته شدن خون به طور کامل انجام شود.

۲. سانتریفیوژ (Centrifugation)

پس از تشکیل لخته کامل، لوله‌ها باید سانتریفیوژ شوند تا بخش مایع از سلول‌ها جدا شود.

• لوله‌ها را با سرعت ۲۰۰۰ تا ۳۰۰0 دور در دقیقه (rpm) به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در دمای محیط سانتریفیوژ کنید تا سرم شفاف به طور کامل از لخته گلبول‌های قرمز جدا شود.

۳. جداسازی و بررسی کیفیت ظاهری (Extraction and Inspection)

با استفاده از سمپلر یا پیپت استریل، سرم را به دقت از روی لخته جدا کنید.

کنترل کیفی: نمونه‌هایی که دارای همولیز (رنگ صورتی/قرمز)، لیپمیک (کدر و شیری رنگ) یا ایکتریک (زردی شدید) هستند را حتماً حذف کنید، زیرا در واکنش‌های سنجش تداخل ایجاد می‌کنند.

۴. تجمیع و فیلتراسیون (Pooling and Filtration)

سرم‌های تایید شده را درون یک ظرف استریل منتقل کنید.

ظرف را به آرامی هم بزنید تا سرم‌ها کاملاً یکدست شوند. برای کاربردهای حساس، پولد سرم باید از فیلترهای استریل ۰.۲۲ میکرون عبور داده شود تا رشته‌های فیبرین و میکروارگانیسم‌ها حذف شوند.

۵. تقسیم‌بندی (Aliquoting) و نگهداری (Storage)

برای جلوگیری از چرخه‌های مخرب ذوب و انجماد (Freeze-Thaw Cycles):

• بلافاصله سرم را در ویال‌های کوچک متناسب با مصرف روزانه تقسیم کنید.
• برای مصرف کوتاه‌مدت در دمای ۲۰- درجه سانتی‌گراد و برای نگهداری طولانی‌مدت در دیپ‌فریزر ۸۰- درجه سانتی‌گراد نگهداری کنید.

کنترل صحت دور سانتریفیوژ و دقت کالیبراسیون سمپلرها در کیفیت فرآیند جداسازی و روش تهیه پولد سرم نقش مستقیم دارد:

بخش دوم: روش تهیه پولد سرم با استفاده از سرم‌های نرمال باقیمانده در انتهای شیفت

استفاده از سرم‌های نرمال باقیمانده بیماران (Residual Patient Sera) برای روش تهیه پولد سرم، یک روش بسیار رایج و اقتصادی برای تهیه سرم کنترل‌های داخلی (In-house Controls) است. با این حال، رعایت نکات زیر برای حفظ کیفیت الزامی است:

۱. مدیریت زمان و جلوگیری از تغییرات متابولیک (Time Management)

سرم‌هایی که برای چندین ساعت روی لخته باقی می‌مانند، دچار تغییرات متابولیک می‌شوند (مثلاً افت گلوکز یا افزایش کاذب پتاسیم ناشی از نشت سلولی). بنابراین، سرم‌های باقیمانده باید بلافاصله پس از اتمام کار روزانه از لخته جدا شده و فریز شوند، نه اینکه در روز بعد جمع‌آوری گردند.

۲. غربالگری و انتخاب دقیق نمونه‌ها (Sample Screening)

صرفاً نرمال بودن نتایج بیوشیمی برای انتخاب سرم کافی نیست. موارد زیر باید اکیداً از چرخه تجمیع حذف شوند:

• نمونه‌های همولیز، لیپمیک و ایکتریک.
• نمونه‌های متعلق به بیماران مبتلا به بیماری‌های عفونی و مسری شناخته شده (هپاتیت B، هپاتیت C و HIV).

۳. یکنواخت‌سازی و همگن کردن (Homogenization)

پس از جمع‌آوری سرم‌های باقیمانده در یک ظرف واحد، حتماً آن‌ها را برای مدت کافی روی میکسر (مانند رولر میکسر یا استیرر مغناطیسی با دور کند) قرار دهید تا کاملاً همگن و یکنواخت شوند.

پس از اجرای روش تهیه پولد سرم و به‌کارگیری آن، جهت تحلیل نتایج حاصل از کنترل کیفی به مقالات تخصصی زیر مراجعه فرمایید:

مقالات تخصصی و راهنماهای جامع کنترل کیفیت آزمایشگاه هموستیکا

برای تسلط کامل بر کنترل کیفیت بخش‌های مختلف آزمایشگاهی، می‌توانید از مقالات آموزشی زیر بهره‌مند شوید:

پرسش‌های متداول (FAQ) درباره روش تهیه پولد سرم